۱۳۹۰ اسفند ۲۶, جمعه

گزارش سالانه ی نقض حقوق زنان در آذربایجان

ساوالان پورت : آنچه که می خوانید گزارشی است از نقض حقوق زنان در آذربایجان. این گزارش در حالی تهیه شده است که بنا به دلایل مختلف از جمله: رواج فرهنگ سنتی و مردسالارانه که معمولن زنان را از عرصه های مختلف اجتماعی، فرهنگی و سیاسی حذف می کند و نیز حاکمیت فضای بسته و توأم با سوءظن نسبت به هر فعالیت مدنی زنان در آذربایجان، و همچنین عدم وجود گروه های مستقل گزارش دهنده ی وضعیت حقوق بشری در این خطه، تعداد زیادی از زنانی که بنا به دلایل مختلف در آذربایجان دستگیر می شوند متأسفانه از پوشش خبری و رسانه ای محروم مانده و به همین دلیل بیشتر از سایر فعالین دستگیر شده، تحت فشارهای مختلف و تبعیض و ناروایی قرار می گیرند در حالی که از کمترین امکانات حمایتی گروه های فعال آذربایجانی برخوردار نیستند. لذا گزارشی که در پی خواهد آمد فقط شامل زنانی است که نام آنها به انحاء مختلف در برخی از خبرگزاریها و سایت های اینترنتی ذکر شده است. همچنین لازم است یادآوری کنیم بنا به دلایلی که ذکر شد اسامی تعدادی از زنان کرد آذربایجانی محکوم به اعدام محبوس در زندان اورمیه نیز در دسترس مان نبود تا حداقل در این گزارش نامی از آنان برده شود. متأسفانه علیرغم تلاش مان برای بسط گزارش فوق به تمامی زنان آذربایجانی (اعم از فعالین فرهنگی ، سیاسی، مدنی و یا زنانی که به اتهام های غیرسیاسی در زندان محبوسند) و حقوق شهروندی شان پایمال شده است، بنا به دلایلی که در سطور بالا گفته شد هیچ گونه منبع موثقی در دسترس نبود تا از زنان عادی آذربایجانی که به جرم های مختلف از جمله حمل و توزیع مواد مخدر ، قتل همسر و نظایر این اتهامات دستگیر، محاکمه و در بعضی مواقع حتا به اعدام یا زندان های طویل المدت محکوم می شوند نیز نامی در این گزارش برده شود .



سال 1390 از آغازین روزهایش توأم با نقض گسترده ی حقوق بشر در آذربایجان بود که زنان نیز از این حادثه بی نصیب نمانده و دستگیری ، زندان ، محاکمه و انواع فشارها را تحمل کردند:


13 فروردین همچون سال گذشته بهانه ای بود برای ملت آذربایجان تا به سیاست های دولت و مسئولین در عدم رسیدگی به وضعیت دریاچه ی رو به خشکی اورمیه اعتراضاتی نمادین انجام گیرد. این اعتراضات مدنی و خودجوش که همراه با برنامه های فرهنگی نیز بود با دخالت نیروهای امنیتی به خشونت گرایید و تعداد زیادی از زنان و مردان در شهرهای مختلف آذربایجان از جمله تبریز و اورمیه دستگیر شدند. عده ای پس از ساعاتی با دادن تعهد آزاد شدند و عده ای دیگر روانه اداره اطلاعات و زندان شدند . آنان به دلیل حمایت از محیط زیست شان محاکمه گشته و علاوه بر حبس و جریمه ی نقدی ، ضربات تازیانه و شلاق را نیز بر تن و جان خویش متحمل شدند.



فرانک فرید فعال سرشناس جنبش زنان آذربایجان 12 شهریور ماه در جریان اعتراضات خیابانی نسبت به عدم تصویب طرح آبرسانی به دریاچه ی اورمیه در مجلس شورای اسلامی، در تبریز دستگیر شد. این شاعر و نویسنده پس از دستگیری مورد ضرب و شتم قرار گرفت و صدمات جدی بر او وارد شد به طوری که ماهها پس از آن حادثه، هنوز در پی معالجات خویش است. وی 42 روز در زندان مرکزی تبریز محبوس می ماند تا اینکه به قید وثیقه ی 100 میلیون تومانی آزاد می شود. فرانک فرید با اتهامات سنگینی همچون توهین به رهبری ، اخلال در نظم عمومی و تبلیغ علیه نظام در دادگاه انقلاب و دادگاه عمومی محاکمه شده است اما هنوز احکام دادگاهها ی فوق صادر نگردیده است. وی صاحب 3 کتاب منتشر شده و چند کتاب در انتظار انتشار است و در گردهمایی های داخلی و خارجی به نمایندگی از فعالین جنبش زنان آذربایجان شرکت کرده است . همچنین در پی دستگیری او، بیانیه های مختلفی از سوی فعالین فرهنگی ایران ، آذربایجان و گروه های فعال در جنبش بین المللی زنان صادر شد. انجمن جهانی قلم نیز طی بیانیه ای خواستار آزادی این نویسنده شد.



سیما دیدار شاعر آذربایجانی فروردین ماه برای گذراندن مدت محکومیتش به زندان مرکزی تبریز منتقل شد . این وبلاگ نویس و خبرنگار که در سال 88 دستگیر شده بود و از سوی دادگاه انقلاب به اتهام تبلیغ علیه نظام به 6 ماه حبس تعزیری محکوم شده بود که 1 ماه آن را در بازداشت موقت سپری کرده بود و مدت باقیمانده از آن را نیز امسال در زندان مرکزی تبریز گذراند.


هانیه فرشی شتربان شهروند تبریزی محبوس در زندان اوین، به 7 سال حبس تعزیری محکوم شد . اتهام وی توهین به مقدسات و رهبری عنوان شده است. این شهروند فعال در عرصه مجازی بهار 89 در تبریز بازداشت و به اداره اطلاعات سپاه در تهران منتقل شد و ماهها در زندان انفرادی تحت بازجویی های شدید قرا گرفت به طوریکه پس از انتقال به زندان اوین وصعیت جسمانی و روانی وی غیر عادی گزارش شده است. این شهروند عادی پس از نزدیک به دو سال که از بازداشتش می گذرد هیچ گونه مرخصی نداشته است حتی با حضور وی در مراسم خاکسپاری پدرش نیز موافقت نشد.




پینار فرج زاده فعال مدنی و مدافع حقوق زنان که سال گذشته در جریان دستگیری گسترده اعضای حزب " گاموح نوین" در اورمیه بازداشت شده بود ، امسال برای سپری کردن دوران محکومیتش به زندان مرکزی تبریز رفت و پس از اتمام آن آزاد شد. وی محکوم به 6 ماه حبس تعزیری شده بود که 5 ماه آن را در دوران بازداشت موقتش در سال 89 سپری کرده بود. وی سال 89 پس از دستگیری در اورمیه به اطلاعات تبریز منتقل شده و 3 ماه در سلول انفرادی اداره ی اطلاعات بود. این فعال سیاسی پس از بازجویی های مکرر و فشارهای روانی به زندان مرکزی تبریز منتقل شد و پس از 5 ماه بازداشت موقت به قید وثیقه ی 220 میلیونی آزاد شد. این مدافع حقوق زنان فارغ التحصیل دانشگاه علوم پزشکی ایران است .


زلیخا غنی زاده و فاطمه جنگی از فعالین مدنی آذربایجان که در حین مراسم خاکسپاری ابراهیم جعفر زاده و مینا کهربایی در شهرستان خوی دستگیر شدند . این دو پس از چند ساعت بازجویی آزاد شدند.




مهسا مهدی زاده از فعالین مدنی و سیاسی آذربایجان که در ترکیه مشغول تحصیل بود پس از بازگشت به ایران در اورمیه دستگیر و پس از تحمل 16 روز زندان انفرادی به قید وثیقه ی 50 میلیون تومانی آزاد شد. مهسا مهدی زاده بهمن ماه در دادگاه انقلاب اورمیه به جرم تبلیغ علیه نظام محاکمه شد .هنوز رأی دادگاه در مورد وی صادر نشده است. وی از فعالین سابق دانشجویی در دانشگاه اورمیه بود که به دلیل فعالیت های مدنی و هویت طلبانه اش بارها حکم تعلیق از تحصیل گرفته بود . وی که از مدافعین حقوق زنان است سردبیر نشریه اویانیش نیز بود. از وی نوشته ها و مصاحبه های مختلفی در مورد مسائل زنان آذربایجان و نیز وضعیت دریاچه ی اورمیه در دسترس است.


منیره اکبرپوران شاعر و مترجم روز 12 شهریور در جریان اعتراضات به روند خشک شدن دریاچه ی اورمیه در تبریز دستگیر شد. این وبلاگ نویس نیز بااتهام اخلال در نظم عمومی مواجه است. وی کارشناس ارشد زبان فرانسه است.




زهرا فرج زاده فعال سیاسی از سوی دادگاه انقلاب از اتهامت وارده تبرئه می شود. وی که سال گذشته دستگیر شده و بیش 100 روز در بازداشت موقت به سر برده بود به اتهام تبلیغ علیه نظام محاکمه شد. این فعال سیاسی نزدیک به 40 روز در زندان انفرادی به سر برده و تحت بازجویی ها ی شدید و فشارها ی فراوان روانی قرار گرفته بود به طوری که مادر بودن او و فرزند 3 ساله اش نیز به عنوان حربه ای برای تحت فشاردادن او، بکار گرفته شده بود.


شبنم مددزاده، امسال در نامه ای از زندان نوشت: در حالی که هم سن و سالان من در سایر کشور‌ها برای طی کردن مسیر پیشرفت و ترقی در همهٔ عرصه‌های اجتماعی و علمی توسط دولت‌هایشان حمایت و هدایت می‌شوند من در پشت میله‌های زندان برای حداقل حقوق انسانی دست و پا می‌زنم. برای حق اندیشیدن، حق بیان افکارم، حتی حق نفس کشیدن. در کشوری که سهم من از حقوق شهروندی و از سرزمین پهناور و آسمان بزرگش، گوشهٔ قفسی است که با تکنولوژی‌های پیشرفته و دوربین‌های مداربسته حتی نفس‌هایم را می‌شمارند..!

شبنم مددزاده نایب دبیر شورای تهران دفتر تحکیم وحدت و عضو انجمن اسلامی دانشگاه تربیت معلم کرج که هم اکنون به همراه تعدادی دیگر از زنان زندانی سیاسی در بند نسوان اوین نگهداری می‌شود، در تاریخ ۱ اسفند ۱۳۸۷ توسط ماموران امنیتی بازداشت و در دادگاهی که در تاریخ۲۰ بهمن ۸۸ در شعبه ۲۸ دادگاه انقلاب تهران برگزار شد، به تحمل ۵ سال حبس تعزیری همراه با تبعید به زندان رجایی شهر کرج محکوم شد. حکم زندان وی در تاریخ ۱۲ خرداد ۸۹ از سوی دادگاه تجدید نظر تأیید شد.





منیره مهریار از زنان فعال در عرصه فرهنگ و هنر آذربایجان آبان ماه پس از بازدید از زندانیان تازه آزاد شده، دستگیر و پس از چند ساعت بازجویی آزاد شد.




رقیه حسن زاده از زنان حامی محیط زیست که 12 شهریور ماه در اعتراضات خیابانی به خشک شدن دریاچه اورمیه در تبریز دستگیر شد . دادگاه او را به جرم اخلال در نظم عمومی به 91 روز حبس و 20 ضربه شلاق محکوم کرده است.


بهجت فرامرزی شهروند تبریزی 12 شهریور در تبریز دستگیر شد. دلیل دستگیری او شرکت در تظاهرات علیه سیاست های دولت در عدم رسیدگی به وضعیت دریاچه اورمیه است. او به اتهام اخلال در نظم عمومی به 6 ماه حبس و 20 ضربه شلاق محکوم شده است.



رقیه نائبی ، مریم رحمتی ، زهرا نوری و اعظم نائبی نیز شهروندان تبریزی هستند که 12 شهریور دستگیر شدند و پس از گذراندن چند روز در زندان مرکزی تبریز و بازجویی به قید وثیقه آزاد شدند. این زنان در دادگاه عمومی تبریز محاکمه شده و از اتهامات انتسابی (اخلال در نظم عمومی از طریق شرکت در تظاهرات) تبرئه شدند.




لیلا بهروز فعال مدنی آبان ماه دستگیرشد . وی مدتها در سلول انفرادی ادراه ی اطلاعات بود و بعدها به زندان مرکزی تبریز منتقل شد . وی دی ماه امسال پس از نزدیک به 3 ماه بازداشت موقت به قید وثیقه ی 40 میلیونی آزاد شد. از جمله اتهامات وارده به این فعال آذربایجانی تبلیغ علیه نظام است.



زهرا جدی و مرضیه جدی برای چهارمین بار محاکمه شدند. این دو که در جریان مراسم روز جهانی زبان مادری دستگیر و مورد ضرب و شتم مأموران قرار گرفته بودند به 91 روز حبس ، 50 ضربه شلاق و 5/2 درصد دیه، محکوم شده اند که مربوط به شکایت سرهنگ منوچهرفرشی از این افراد است. وی مدعی شده است آنان در حین دستگیری سرهنگ مذکور را مجروح کرده اند!



سکینه محمدی آشتیانی که به سنگسار محکوم شده بود و چند سالی است که در زندان تبریز بلاتکلیف به سر می برد، دست به خودکشی زد اما نجات یافت. پرونده این شهروند عادی آذربایجانی در سطح بین المللی مطرح شده به طوری که گسترده گی پخش خبر مجازات وی، موجب دستگیری وکیلش هوتن کیان نیز شد و دادگاه او را نیز به 11 سال حبس محکوم کرد.

سارا آذری
منبع : آراز نیوز

"میللی بیرلیک" ایلینی گئری‌ده بوراخدیق، آنجاق بیرلیگه گئدن یولوموز داوام ائدیر1390

ساوالان پورت : تخمینَن کئچن ایل بو زامان‌لار ایدی کی اوزون مدت تئهران بیلیم‌یوردلاری‌نین اؤیرنجی چالیشقان‌لاری و ائله‌جه ده بوتون میللی فعال‌لار آراسیندا دانیشیق و تارتیشما قونوسو اولان میللی بیرلیک مسئله‌سی، "گوج بیرلیکده‌دیر..." باشلیق‌لی بیلدیری‌ده داها عملی و اویغون بیر چرچیوه تاپماغا باشلادی.
 
اؤیرنجی‌لر بیلدیری‌ده اورتادوغو و بوتون دونیادا گئدن سرعت‌لی پروسئس‌لره توخونا‌راق بیرلیگین اؤنمینه دقت چکیب، 1390-جی گونش ایلی‌نین "میللی بیرلیک" ایلی اولا‌راق ائعلان اولونماسی اؤنرگه‌سینی وئردی‌لر. باشدا گونئی آذربایجان اؤیرنجی حرکتی اولماق‌لا، میللی حرکتین چئشیتلی شخص، قوروم و تشکیلات‌لاریندان‌ بیلدیری‌یه گلن دستک بئله بیر اؤنرگه‌نین یئرسیز اولمادیغینا و اونون مؤوجود پروبلئم‌لریمیزی چؤزمه یؤنونده تأثیرلی اولا بیله‌جه‌یینه وورغو یاپدی. دئمک اولار میللی حرکتده اورتاق احتیاج‌لارین یاراتدیغی دینامیک فضا، بئله بیر اورتاق دویوم و دوشونجه‌یه ندَن اولموشدور.
 
ایندی ایسه 1390-جی ایلی گئری‌ده بوراخماقداییق. بو ایل آذربایجان و میللی حرکت اوچون چوخو اولوم‌لو، آزی اولوم‌سوز دَییشیم‌لرله یاددا قالدی. بو باخیش‌دان اؤتن ایلین اَساس حادیثه‌لری کیمی، ایل عرضینده یوزلرجه میللی فعالین زنجیرواری توتوقلانماسی‌نی و قوروماقدا اولان اورمو گؤلونون آجینا‌جاق‌لی دورومونا اعتراض اولا‌راق کئچیریلن گوجلو آکسیا‌لاری آد آپارماق اولار. یایین سون آییندا کئچیریلن اورمو گؤلو اعتراض‌لاری اجتماعی-سیاسی سویه‌ده میللی بیرلیگین مؤحتشم گؤرونوشونه (تظاهورونه) دؤنوشدو. بو اعتراض‌لار سیراسیندا میللی منفعت‌لریمیز اوغروندا چالیشان اینسان‌لارین دورومونو دوشونه‌رک و توپلومسال (جمعی) شعورا اویا‌راق اوخشار توتوم سرگیلمه‌سی میللی بیرلیگین آنلامینی یوکسک کئیفیتده هر کس اوچون آشیلادی دئسه‌ک یانیلمامیشیق.
 
میللی بیرلیک بیلدیری‌سی‌نین سون بؤلومونده وورغولاندیغی کیمی اویغون بیرلیگین یارانماسی اوچون اؤنجه‌لیکده عملی شکیلده پلورالیزم و چئشیت‌لی‌لیگه اینانیب، سونرا ایسه دیالوق‌دان چکینمه‌مک بیر شرط‌دیر. ائله بو اَساسدا میللی حرکت اورتامیندا بیرلیک اطرافیندا گرَکن فیکری فضانین یاراندیغین‌دان سونرا، بیرلیگین ماهیتی‌نی، نه شرایط‌ده یارانا بیله‌جه‌یینی و نئجه اولا بیله‌جه‌یینی (بیرلیک مئحورلری) صمیمی و دئموکراتیک بیر دیالوق ایچری‌سینده بلیرله‌مه‌یه یاردیم ائتمک اوچون "میللی بیرلیک دوشرگه‌جیگی" یاراندی. هله یولون اولینده اولان بو دوشرگه‌جیک چئشیت‌لی فیکیرلره صاحب شخص‌لر و تشکیلات منسوب‌لارینا اوخشار سورغولار وئره‌رک، آرادا بیر ایسه بعضی باخیش‌لاری یازی شکیلنده یایا‌راق، بیلدیری‌نین ترسیم ائتدیگی آماج‌لار دوغرولتوسوندا حرکت ائتمکده‌دیر.
 
گرکن اویغون بیرلیگین یارانماسینا داها اوزون بیر زامانین لازیم اولدوغونو دوشونه‌رک ایلین بیتدیگینه رَغمن، چیزیلن گؤرونوم اساسیندا، میللی بیرلیک یؤنونده چالیشما‌لار داوام ائده‌جک. یئنی ایلده ده میللی بیرلیک اوغروندا، میللی بیرلیک دوشرگه‌جیگی اوزریندن داها دوزنلی و مونتظم شکیلده موصاحیبه‌لر و یازی‌لار یایینلاناجاق.
 
بئله‌لیکله یئتیشَن یئنی ایل موناسیبتی ایله میللتیمیزی تبریک ائتمک‌له برابر، کئچن بیر ایل سوره‌سینده یاردیمجی اولان بوتون سویداش‌لاریمیزا میننت‌دارلیغیمیزی بیلدیریب، اؤنوموزده‌کی سوره‌ده بوتون میللی چالیشقان‌لار و تشکیلات‌لاردان اولوم‌لو قاتیلیم و صمیمی یاردیم دیله‌ییریک.
گوج بیرلیکده‌دیر
قایناق : تبریز سسی 

انجمنهاي ايالتي و ولايتي، پاسخ (بروز شده) به يك نوشته- مهران بهاری

ساوالان پورت :
آقا و يا خانم دنيز ايشچي

با سلام و با تشكر از قلمي كردن نوشته زيرينتان در رابطه با مساله ملي و ارسال آن كه هم به آكتوال شدن اين مساله كمك مي كند و هم ما را با نگرش طيفي از علاقه مندان و دست اندركاران آن آگاه مي سازد.

"پان ایرانیستهای تجزیه طلب چه میخواهند"- دنیز ایشچی

در نوشته شما -در چهارچوب آن- نارسائي هاي جدي اي به چشم مي خورد. من به عنوان مثال به يك جمله از آن اشاره مي كنم:

"نمایندگان سیاسی و شخصّیتهای برجسته این ملیّتها مداوم و مصرانه به تشریح مواضع سیاسی و نیّتهای دموکراتیک خود در این مورد که آنها خواهان زندگی برادروار در اتحّاد با ملیّتهای دیگر در چهارچوبه یک سیستم فدراتیو بر مبنای اصل "تشکیل انجمنهای ایالتی و ولایتی قانون مشروطه ایران" در چهارچوبه کشور ایران میباشند".-پايان نقل قول از دنيز ايشچي

در اين بند، چندين اشكال اساسي وجود دارد:

١-شما هم به خوبي مي دانيد اين ادعا كه همه نمايندگان سياسي و شخصيتهاي برجسته ملتهاي غيرفارس ساكن در ايران خواهان راه حلي براي مساله ملي در چهارچوبه كشور ايران مي باشند، كاملا نادرست است. واقعيت آن است كه بخشي قابل توجه از نمايندگان سياسي و شخصيتهاي برجسته ملتهاي غيرفارس ساكن در ايران، خواهان هيچگونه راه حلي در چهارچوبه كشور ايران نيستند. اينها خواهان استقلال كامل منطقه ملي خود اند. طبيعي است كه شما مي توانيد با نظر سياسي آنها مخالف باشيد. اما نمي توانيد به پخش اطلاعات نادرست در باره تركيب و آرايش نيروهاي سياسي منسوب به ملتهاي غيرفارس ساكن در ايران بپردازيد و يا وجود آنها را منكر شويد. اين در بهترين حالت، دروغپراكني است.

٢-فرموده ايد بخشي از فدراليستهاي منسوب به ملتهاي غيرفارس ساكن در ايران، خواستار سيستمي فدراتيو بر مبناي انجمنهاي ايالتي و ولايتي قانون مشروطه ايران اند. اين ادعاي شما از چندين جهت تاسف آور است:

الف- اصل انجمنهاي ايالتي و ولايتي قانون اساسي مشروطه ايران، ربطي به گفتمان فدراليسم كنوني در ايران ندارد. زيرا اين اصل، فاقد ماهيت ملي-ائتنيكي بوده و صرفا تدبيري براي عدم تمركز اداري است، يعني يك درجه بالاتر از آنچه كه امروزه سيستم استانها و فرمانداريها ناميده مي شود. در حاليكه گفتمان فدراليسم موجود در ميان حركتهاي آزاديبخش ملي ملتهاي غيرفارس ساكن در ايران در حال حاضر، فدراليسم ملي-ائتنيكي است. فدراليسم ملي -ائتنيكي چيزي فراي عدم تمركز اداري كه غايه انجمنهاي ولايتي-و ايالتي بود مي باشد. زيرا غايه آن، استقلال ملي ملل و مناطق ملي در داخل مرزهاي ايران و پايان دادن به استعمار داخلي فارسستان و امپرياليسم محلي فارسي است.

ب-اصل انجمنهاي ولايتي و ايالتي به سبب داشتن عيبهاي ذاتي آن و در راس آنها خصلت ائتنيك-ملي نداشتن حتي در دوره مشروطه و در طول يكصد سال پس از آن نيز نتوانست اجرا شود و به ورشكستگي كامل منجر شد. ملت ترك ساكن در ايران هرگز وقت و انرژي خود را به همچو فرمول بيهوده و مفلس شده به تجربه، آن هم مربوطه به ذهنيت و شرايط يك صد سال پيش، كه صرفا ناظر به ايجاد عدم تمركز اداري بود، تلف نخواهد كرد. غايه ما اداره امور خود ملت ترك و آزربايجان جنوبي - بسته به شرايط و مصالح در تركيب ايران و يا در خارج آن - است، نه صرفا عدم تمركز نظام اداري كشور ايران. بواقع تنها درس پربهائي كه مي توان از جنبش ناكام و غيرملي مشروطه در آزربايجان در رابطه با حق اداره امور خود گرفت، همين بيهوده و بي ربط بودن اصل انجمنهاي ايالتي و ولايتي در اين رابطه است. در زماني كه آلترناتيوهاي فدراليسم ملي-ائتنيكي و استقلال كامل موجوداند، دفاع از انجمنهاي ايالتي و ولايتي ربطي به "مدرنيسم" كه در مقاله تان بدان اشاره كرده ايد ندارد، ارتجاع و واپسگرائي خالص است.

٣-اصل انجمنهاي ولايتي و ايالتي اصلي به شدت ضد تركي و ضد آزربايجاني است و به نظر من هيچ نيروي سياسي آگاه ترك و آزربايجاني، چه فدراليست و چه غيرفدراليست نمي تواند و نمي بايد مدافع آن باشد:

الف-اين اصل به موقعيت سياسي آزربايجان كه به عنوان يك مملكت محروسه به مدت هزار سال از دوره سلجوقيان تا انقلاب غيرملي مشروطيت داراي استقلال نسبي در عرصه هاي سياسي و نظامي و ... بود پايان و آنرا به درجه ايالت و ولايت تنزل داد. تصويب اين اصل بشدت ضد تركي و ضد آزربايجاني، راه را براي مستعمره داخلي شدن قانوني و رسمي آزربايجان جنوبي باز كرد. بنابراين روح حركت ملي دمكراتيك ترك-آزربايجاني معاصر كه در صدد پايان دادن به توسعه طلبي فارسي و وضعيت مستعمرگي آزربايجان است، در تناقض با اصل انجمنهاي ايالتي و ولايتي قرار دارد.

د-قانون تشكيل ايالات و ولايات دوره مشروطه، مملكت محروسه آزربايجان و يا منطقه ملي ترك نشين يكپارچه در شمال غرب ايران را كه همواره يك واحد سياسي-نظامي نيمه مستقل در طول تاريخ ايران بود، بين چندين ايالت و ولايت (آزربايجان، زنجان، همدان، عراق، كردستان، گيلان، كرمانشاهان)، به علاوه دارالسطنه تهران تجزيه نموده است. در واقع تجزيه ارضي واحد سياسي آزربايجان جنوبي و از بين بردن تماميت ارضي آن در تقسيمات اداري كشور- بر خلاف آنچه مشهور است- نه در دوره رضاخان، بلكه با تصويب همين اصل ضد آزربايجاني و ضد تركي تشكيل انجمنهاي ايالتي و ولايتي و با انقلاب غيرملي مشروطيت آغاز و نهادينه شده است. برپائي تماميت ارضي سياسي و اداري آزربايجان كه از مطالبات بنيادين حركت ملي دمكراتيك ترك-آزربايجان مي باشد، در تضاد كامل با روح انجمنهاي ايالتي و ولايتي كه به تجزيه شدگي آزربايجان رسميت و قانونيت داد قرار دارد

٤-شما در نوشته خود، ظاهرا با زدن اتهام تجزيه طلبي به حركتهاي ملي ملل غيرفارس ساكن در ايران از سوي ناسيوناليستهاي پان ايرانيست، مخالفت كرده ايد و خود آنها را تجزيه طلب ناميده ايد.

الف- در اينجا شما آدرس اشتباه مي دهيد. طرف مخاطب مساله ملي در ايران گروههاي سياسي پان ايرانيست غيردولتي نيست، حاكميت و دولت فارسي است. حال آنكه در نوشته شما اثري از حاكميت و دولت فارسي و ملت حاكم فارس ديده نمي شود.

ج- شما خودتان به شيطان سازي از استقلال طلبان ملل غيرفارس ساكن در ايران دست زده ايد و مانند پان ايرانيستها، استقلال طلبي را مرادف تجزيه طلبي كه بار ارزشي و نكوهيده دارد و كدي دولتي-امنيتي است گرفته ايد. اين روش تخريبي فقط مي تواند در ادبيات فدراليستهاي ترك ايران مركز و فارس گرا ديده شود و به هيچ وجه يك روش سالم و سازنده گفتمان سياسي نيست.

٥-شما در نوشته تان به جاي "ملتهاي ايران"، تعبير "مليتهاي ايران" را بكار مي بريد. به گمان عده اي تيزبين، كاربرد تعبير "مليتهاي ايران" از سوي شماري از جريانات سياسي ايران مركز، چاره و روشي براي نجات دادن و محافظه "ملت ايران" است. تو گوئي در اين كشور يك "ملت ايران" ه مركب از چندين "مليت" است وجود دارد. احتياجي به بازي با كلمات نيست. ملتي بنام ايران وجود ندارد. ايران كشوري كثيرالمله است. مردمان ايران مركب از چندين ملت متشخص و نه مليتها هستند. مليت يعني منسوبيت ملي و نه ملت.

٦- شما در جاي ديگري از نوشته خود مي گوئيد: "خدا آن روز را نیاورد که این "پان ایرانیستهای" عزیز ما در ایران به قدرت سیاسی برسند". غافل از آنكه خدا آنروز را آورده است و اكنون پان ايرانيستها به قدرت سياسي رسيده اند. زيرا دولت جمهوري اسلامي چيزي نيست به جز جناح بنيادگراي شيعي پان ايرانيسم.

٧-شما در نوشته تان از سازمانهاي سراسري صحبت كرده ايد. سازمانهاي سراسري، نام مستعار گروههاي سياسي فارس در ايران است. حضور اعضاء بمنسوب به ملتهاي گوناگون نمي تواند اينگونه سازمانها را سراسري بكند، همانگونه كه نكرده است. آنچه يك سازمان را سراسري مي سازد، سازمانبدي و نحوه تشكل تاريخي و پلاتفرم و برنامه ها و هويت ملي اوست. دقيقا به همين دلائل است كه سراسري ناميدن سازمانهاي سياسي فارس و فارسستاني، و بسط شمول هويت ملي-سياسي آنها به ديگر ملتها و مناطق ملي، نگرش و رفتاري پان ايرانيستي از نوع نقابدار آن است.

با احترام

مئهران باهارلي
--------------------------------------------------------------------------------------

پان ایرانیستهای تجزیه طلب چه میخواهند

دنیز ایشچی 16 دسامبر 2009

پان ایرانیستها اگر بخواهند خود را از ایران تجزیه کرده و جدا بشوند، این حقّ طبیعی آنهاست و بعنوان بخشی جدایی ناپذیر از حقوق بشر در تعیین سرنوشت خود این حّق قابل احترلم است، امّا آنها حقّ ندارند اتهّام تجزیه طلبی را به جنبشهای ملّی دموکرات و آزاده ملّیتهای ایران و فعّالان سیاسی آنها بزنند. دو هقته گذشته هم مصادف بود با روز مبارزه با سانسور، هم روز دانشجو ، هم 64 مین سالگرد حکومت ملّی آذربایجان و هم سالگرد اعلامیّه حقوق بشر. خدا آن روز را نیاورد که این "پان ایرانیستهای" عزیز ما در ایران به قدرت سیاسی برسند. آنموقع حقوق بشر را از یک پنحره به بیرون پرت میکنند و سانسور و اختناق را از پنجره دیگر وارد میکنند. هنوز به حکومت نرسیده کم مانده است در تکذیب "هولوکوستها" و تحریف تاریخ ملیّتهای دیگر، دست هیتلر ها و احمدی نژادها را از پشت ببندند.
پان ایرانیستهایی که خواهان مصّر هژمونی نژاد آریایی بر ملّیتهای دیگر میباشند، در ادامه و استمرار بنیانهای سیاستی که توسّط دولتهای استعماری آلمان و انگلیس در دوره بعد از جنگ جهانی اوّل در ایران در راه تامین امنّیتی منافعشان بر بنیان یک کشور واحد، یک ملّت واحد، یک زبان واحد و یک مذهب رسمی واحد بر بنیان هژمونی نژاد آریایی تنظیم شده بود، همچنان بقیّه ملّیتها را با سیاست بی حقّ و حقوقی در ابراز وجود مورد رفتار قرار داده و بر طبل آسیمیله کردن آنها در داخل ملّت فارس و نژاد آریا ادامه میدهند.
آنها همچنان به تحریف تاریخ ایران ملّیتها ادامه داده و به "تاریخ نویسی" برای آنها ادامه میدهند. آنها از طرف دیگر فرهنگ، زبان، و هوّیت مستقّل ملّی این ملیتها را انکار کرده، و نه فقط بر طبل آریایی کردن فرهنگ و زبان و هویّت ملی این ملیّتها که در واقع انکار هویّت مستقّل آنهاست ادامه میدهند. نباید فراموش کرد که این نحوه نگرش و سیاستها متعّلق به رفتار و عملکرد "کانکوسته دور" هایی میباشد که در زمان کشف قارّه آمریکا با بومیان سرخپوست آمریکا کردند. آنها نمیخواهند قبول کنند که الان دیگر قرن بیست و یکم میلادی است، نه قرن شانزدهم.
در مقابل سیاست مصرّانه نمایندگان اندیشه های پان ایرانیستی در هر لباسی و هر موقعِتی باشند، در مورد اتّهام تجزیه طلبی زدن به جنبشهای دموکراتیک و مّلی مردمی ملیّتهای غیر فارس ایرانی، نمایندگان سیاسی و شخصّیتهای برجسته این ملیّتها مداوم و مصرانه به تشریح مواضع سیاسی و نیّتهای دموکراتیک خود در این مورد که آنها خواهان زندگی برادروار در اتحّاد با ملیّتهای دیگر در چهارچوبه یک سیستم فدراتیو بر مبنای اصل "تشکیل انجمنهای ایالتی و ولایتی قانون مشروطه ایران" در چهارچوبه کشور ایران میباشند. امّا این تشریحات و توصیف مواضع از طرف نمایندگان بر جسته این ملّیتها، نه فقط با بی توجهّی پان ایرانیستها مواجه میشود، بلکه آنها روز به روز با اصرار بیشتری به افترای تجزیه طلبی زنی بیشتری به جنبشهای دموکراتیک ملّی مردمی این ملیّتها ادامه میدهند. واقعاُ نیّت آنها از این اتهاّم زنیها چه میباشد؟
موقعی که نمایندگان و فعاّلین سیاسی ملّیتهای غیر فارس روز به روز با تشریح و اصرار بیشتری بیان میکنند که میخواهند در چهارچوب جغرافیایی ایران در اتحّاد با همدیگر زندگی بکنند، آیا تجزیه طلبان واقعی این پان ایرانیستها نیستند که در میان مردم تفرقه عمیقی انداخته اند ؟ یکی از دلایل عمده و اصلی عدم بلوغ و عدم فراگیر شدن قیام اخیر و اعتراضات بعد از آن، دقیقاُ به همین تفرقه افکنی های پان ایرانیستها مربوط میباشد که موفّق شده اند سازمانهای سیاسی سرتاسری را یا از طریق شانتاژ و جوّسازی و یا از طریق تاثیرت تبلیغات ناسیونالیستی آریا پرستی تجت تاثیر قرار دهند. آنها موفّق شده اند مانع از این بشوند که سازمانهای سیاسی نمایندگان ملّیتهای مختلف با سازمانهای سیاسی سکولار و دموکراتیک سرتاسری نزدیکتر و نزدیکتر گردند.
آنها از یکطرف با جوِسازی و شانتاژ، سر و صدای زیادی راه می اندازند تا اینکه جنبشهای دموکراتیک ملّی مردمی را "جنبشهای تجزیه طلبانه" معرفی بکنند. بی خبری آنها را از منشور جهانی حقوق بشر میشود نادیده گرفت، چون فلسفه اندیشه نژاد پرستانه آنها به دوران قبل از زمانی که اعلامیّه جهانی حقوق بشر صادر شد مربوط میشود و آنها هنوز از قرن شانزدهم و زمان "کانکوسته دورها" خارج نشده اند.آنها که در "وب سایتها" و روزنامه های خود به اندازه کتابها در باره اینکه در ایران حقوق بشر اجرا نمیشود کاغذ سیاه میکنند، خود فراموش میکنند که هنوز به حکومت نرسیده مردم ملیّتهای مختلف ایران را از ابتدایی ترین حقوق انسانی محروم میکنند. سخنرانی های خمینی در فرانسه از این حضرات بمراتب مترّقیانه تر بود. او حدّاقل در حرف قبل از اینکه به حکومت برسد ادعّا میکرد پس از سر کار آمدن به این حقوق طبیعی مردم احترام خواهد گذاشت.
جای بسی تاّسف و تعجّب است که بخشی از پیروان اندیشه های سوسیال دموکراسی تحت تاثیر این اندیشه ها قرار دارند و به تحریف و تبلیغ اندیشه های تفرقه افکنانه پان ایرانیستی میپردازند. نمونه بارز آن را میتوان در برخورد آنها نسبت به 64 مین سالگرد تاسیس دولت ملّی آذربایجان مشاهده کرد.علّت اینکه خیلی از این سازمانها در مورد این سالگرد موضع سیاسی نگرفته و به تشریح دستاوردهای آن نپرداختند، نه از چشمان ملّت آذربایجان بدور میماند و نه از دیدگاه سازمانهای سیاسی ملّیتهای مختلف ایران. این عدم موضعگیری که در نفس خود یک موضعگیری قوی سیاسی بمفهوم بی اعتنایی به هوّیت و دستاوردهای تاریخی ملّیتها و واقعّیت وجودی ستم ملّی ومیباشد از طرف دیگر با زبان رسا اعلام میکند که جنبشهای ملّی بخشی از جنبش آزادیخواهی و حقوق بشر طلبانه و سکولار مردم رنجدیده ایران نیست. این نگرش با طرد جنبشهای ملّی بطور غیر مستقیم به پان ایرانیستها لبّیک گفته و با تفرقه افکنی در صفوف مبارزاتی مردمی به تضعیف آن پرداخته و قیام اخیر مردمی را در باطلاقهای ساخته شده با دستهای خود غرقشان میکنند.
لازم نیست خیلی عقب برویم. تاریخ قیام همین شش ماهه اخیر را از نظر بگذرانیم، درجا زدنها و به تنگه نفس افتادنهای این قیام و عدم قابلّیت گستردگی آن به شهرهای مختلف و در میان صفوف ملّیتهای مختلف نشانه بارزی از تاثیرات شانتاژهای پان ایرانیستها و تاثیرات آن در اذهان مردم میباشد. پان ایرانیستها و سایه های خجالتی دنباله رو آنها بمانند یک خیابان یکطرفه برای جنبشهای ملّیتها فقط یکسری وظایف قائلند، نه هیچگونه حقوقی. از نظر آنها این جنبشهای ملّیتها وظیفه دارند بدنبال جنبش به اصطلاح سبز بیافتند و به میدانها بریزند و شهید و زندانی بدهند، و روزهای عمومی مثل 16 آذرها و 13 آبانها به میدان بیایند، تظاهرات بکنند و به دفاع از هوّیت ملّت فارس بپردازند، ولی هیچکدام از رسانه های این سازمانها نه از آزادی زندانیان سیاسی این ملّیتها صحبتی بمیان آورد، نه به سالگردها و هویّت تاریخی آنها احترامی گذاشته بشود، بر عکس مثلاُ در سالگرد تشکیل دولت ملّی آذربایجان، برنامه های مفصّلی در رابطه با 16 آذر روز دانشجو ترتیب بدهند تا بلکه بتوانند 21 آذر را تحت الشاع قرار بدهند. بحثهایی در تحریف تاریخ این ملّتها راه بیاندازند تا حدّالامکان تاریخ آنها را آریایی کنند. هدف آنها از این سیاست طرد و دفع جنبشهای ملّی دموکراتیک غیر از این است که تجزیه طلبان و تفرقه اندازان میان مردم آنها هستند. غیر از این است که در شرایطی که جنبشهای ملّی روز به روز با تلاشهای بیشتری راههای وحدت و همکاری را جستجو میکنند، سیاستهای تجزیه طلبانه پان ایرانیستی قیام و جنبشهای مردمی را در باطلاق خودساخته شان خفه میکند؟
جالب است همانهایی که دهه ها با میلیونها صفحه کاغذ سیاه کردنهایشان و شستشوی مغزی دادن به دهها هزار رزمنده آزاده از راه رشد غیر سرمایه داری صحبت میکردند، الان لباس عوض کرده و پان ایرانیستهای دو آتشه شده با هزاران شیوه زیر زّره بین قرار دادن دولت ملّی اذربایجان به تحریف و توهین به آن میپردازند. پیروان اندیشه "راه رشد غیر سرمایه داری" دهه ها سیاستشان این بود که "بخاطر عوض شدن تعادل قوای بین المللی و قدرتمندی دولت شوراها، جنبشهای مردمی کشورهای جهان سوّم قادر هستند از این توازن قوا به نفع خود استفاده کرده و به انقلابات و قیامهای دموکراتیک دست بزنند و با اتکاّ به پشتوانی دولت شوراها سریعتر میتوانند به سوسیالیسم برسند".
سیاستهای هوشیارانه و مدبّرانه فرقه دموکرات آذربایجان و حزب دموکرات کردستان ایران در استفاده از شرایط جهانی ایجاد شده بعد از جنگ جهانی دوّم و تشکیل دولتهای محّلی و دست زدن آنها به رفورمهای وسیع و گسترده در مسیر استقرار آزادیهای فردی و اجتماعی و عدالت اجتماعی از حقّ رای زنان و اجازه تحصیل آنها گرفته تا تحصیل به زبان مادری، از اصلاحات ارضی گسترده گرفته تا تشکیل سندیکاهای کارگری، دهقانی ؛ از قانون کار گرفته تا تامین و بیمه های اجتماعی، از انتشار نشریات به زبان مادری گرفته تا تشکیل اوّلین دانشگاه و فرهنگسرا برای ارتقا دانش و فرهنگ ملّی. اگر پان ایرانیستهای سوسیال دموکرات امروز به تحریف تاریخ آن روزها مشغولند، خوشبختانه پدران ما که آن روزها در میدان عمل بودند هنوز زنده و در قید حیاتند بعنوان شاهدان زنده تاریخ جوابهای لازم را به تکذیب کنندگان هولکوستهای پان ایرانیستها میدهند.
اگر پان ایرانیستهای تجزیه طلب هرچقدر هم بخواهند جنبشهای ملّیتهای موجود در چهارچوبه جغرافیای ایران طرد کرده و از جنبشهای مردمی در راه دستیابی آنها به آزادی و حقوق بشر باز دارند، هر چه بیشتر این جنبشها با همدیگر متحّدتر شده بر خلاف تلاشهای تفرقه افکنانه پان ایرانیستها پرچم اتّحاد و همکاری را بیشتر بر افراز خواهند کرد تا شعار آزادی و عدالت و مدرنیسم گوشهای تمام اندیشمندان استبداد و ظلم و ارتجاع را کر بکند. بلکه اگر سیاستمداران سازمانهای سرتاسری از سیاستهای تفرقه افکنانه خود دست بر ندارند، سیاستهای آزادیخواهانه و اتحّاد طلبانه جنبشهای ملیّتها بتواند هدایت جنبشهای مردمی به سر مقصد مقصود را عهده دار بشود و بتواند قیامهای اخیر مردمی را از باطلاقهای ساخته شده توسّط پان ایرانیستها بیرون بکشد و به سر خوردگیهای سیاسی مردم از دست این به اصطلاح رهبران نالایق پایان بدهد.
دنیز ایشچی 16 دسامبر

آذربایجان-ارمنیستان جبهه خطّینده سیلاحلار سوسمور

ساوالان پورت :
آذربایجان ساوونما باخانی، گرگین بیر وضعیتده اولان آذربایجان-ارمنیستان جبهه خطّتینده قارشیلیق‌لی سیلاح آتشی‌نین آچیلدیغینی آچیقلادی.
باخانلیغدان وئریلن آچیقلامادا، جبهه خطینده آتشکه‌سی پوزان ارمنی عسگری گوجلری‌نین بیر چوخ آذربایجان طرفینه آتش آچدیغی ادعا ائدیلدی. آذربایجان قایناقلار، یاشانان آتشکس پوزولماسی‌نین جان ایتکی‌سی‌نین یاشانمادیغینی بیلدیریب.
آذربایجان ساوونماباخانلیغی، سرحد بؤلگه‌سینده اوتوماتیک سیلاحلارین استیفاده ائدیلدیگی آتشکس پوزونتوسودور، دونن آخشام ساعات‌لاریندا باشلادیغینی و سحره قدر داوام ائتدیگینی دیله گتیردی 
قایناق : ت . ر. ت تورکی

سوریه‌ده بیر تورک سوروجو اؤلدورولدو

ساوالان پورت : سوریه‌ده بیر تورک تریلی شوفری اؤلدورولدو. شوفرین سلاح‌لی سالدیریدا حیاتینی ایتیردیگی اؤیرنیلدی. خالق قیامی‌نین داوام ائتدیگی سوریه‌ده بیر تورک تریلر سوروجوسونون اؤلدورولدوگو بیلدیریلدی. ٤۸ یاشین‌داکی حسن قوچاق‌ین سلاح‌لی سالدیری نتیجه‌سینده حیاتینی ایتیردیگی اؤیرنیلدی.

تورک اورقان‌لاری‌نین گیریشیمی نتیجه‌سینده، قوچاق‌ین جنازه‌سی‌نین بو گون جیلوه‌گؤزو یا دا قارقامیش سرحد قاپی‌سین‌دان تسلیم آلینا‌راق، دفن ائدیلمک اوزره سینیرداکی قورتولوش کندینه گتیریلمه‌سی گؤزلنیلیر.
قایناق : ت .ر.ت تورکی

بخشهاي ترك نشين و آزربايجاني استانهاي كردستان و كرمانشاه-مهران بهاری

ساوالان پورت :
يكي از استانهايي كه بخشهاي عظيمي از منطقه ترك نشين شمال غرب كشور در آن استان قرار داده شده است، استان كردستان است. مناطق ترك نشين و بخشهاي آزربايجاني در استان كردستان، اساسا در دشتهاي گسترده منطقه شرقي و شمال شرقي آن، شامل بخش عمده دو شهرستان بيجار (١) و قروه (٢) و بخشهاي كوچكي از شمال شهرستانهاي سقز (٣) و ديواندره ميباشد. اين نواحي از ديرباز تركنشين، ادامه و بخشي از ناحيه پيوسته ترك نشين شمال غرب كشور و جزئي از آزربايجان ائتنيك و يا آزربايجان جنوبي ميباشند كه در اثر بازي با تقسيمات اداري توسط مرزهاي استاني، از مناطق مجاور تركنشين در استانهاي همسايه آزربايجاني (آزربايجان غربي، زنجان و همدان) جدا شده و در داخل استان جديد التاسيس كردستان قرار داده شده اند.

امروزه اقلا يك چهارم تا يك سوم اراضي استان كردستان را نواحي ترك نشين و آزربايجاني مذكور تشكيل ميدهد. اكثريت مطلق شهرستان بيجار ترك نشين و از ديرباز متعلق به آزربايجان تاريخي است. شهرستان قروه نيز با جدا كردن دهها مركز جمعيتي ترك نشين از آزربايجان تاريخي و الحاق آن به استان كردستان بوجود آمده است. در استان مجاور كرمانشاه، شهرستان ترك نشين و آزربايجاني سنقر (٤)دچار همين عاقبت شده است. در دهه هاي اخير اين شهرستانهاي آزربايجاني، با هجوم مهاجرتي كردان ايراني و عراقي مواجه شده و در غرب آنها اقليت كوچك اما در حال افزايش كردي بوجود آمده است.

در استان هاي كرمانشاه و كردستان علاوه بر مناطق فعلا ترك نشين و آزربايجاني مذكور، دو گروه ديگر مراكز جمعيتي ترك نيز وجود دارند:

الف- مراكزي كه به صورت جزاير منفرد زباني و پراكنده ترك نشين، در دريايي از همكشوريهاي كرد و لر و لك قرار دارند. اينگونه جزاير زباني تركي علاوه بر سه شهرستان فوق، در ديگر شهرستانهاي استانهاي كرمانشاه و كردستان نيز يافت ميشوند.

ب- مناطق سابقا ترك نشين كه به مروز زمان و با مهاجرت كردان تازه وارد و خروج تركان بومي به ديگر مناطق، و گسترش ناحيه كردنشين و نيز تغيير زبان اهالي از تركي به كردي به صورت كردنشين در آمده و به طور تقريبي قسمت شرقي خط سقز -ديواندره-سنندج را شامل است. امروزه اسامي تركي جغرافيائي باقيمانده در كردستان استان كه نزديك به ٨٠- ٩٠ در صد اسامي جغرافيائي اين استان را شامل ميشود، تنها يادگار حضور خلق ترك در اين مناطق آزربايجاني سابقا تركنشين است.

داستان تكراري: تجزيه ارضي آزربايجان، بحران هويت تركي

قوميتگرائي فارسي و استعمارگران غربي براي تسهيل نمودن امر ريشه كن كردن هويت تركي و توده ترك در شمال غرب كشور، از يك طرف ايالت و يا مملكت محروسه آزربايجان دوران قاجار و توده واحد و به هم پيوسته ترك در شمال غرب كشور را در ١٣ استان جدا از هم و همه مستقيما وابسته به مركز تجزيه نموده اند و از طرف ديگر گروههاي پراكنده خلق واحد ترك در ايران را بر حسب منطقه جغرافيائي، وابستگي طائفه اي، مذهبي و يا لهجه اي به صورت اقوام جداگانه نشان داده و تثبيت كرده اند. ميبايد اعتراف نمود كه اين دو تدبير از موثرترين و موفقترين توطئه ها در تجزيه، زدودن هويت تركي و از بين بردن همبستگي ملي خلق ترك در آزربايجان و ايران بوده است. و بر اين مبناست كه امروزه ما از يك طرف شاهد بوجود آمدن استانها و شهرستانها و بخشهاي ترك نشين در شمال غرب كشور، بيگانه و رقيب با يكديگر اما همه بدون دارا بودن هويت واحد و مشترك ارضي آزربايجاني ميباشيم و از سوي ديگر شاهد گروههاي جداسر ترك زبان در سراسر ايران هستيم كه هر كدام هويتهاي ائتنيكي مصنوعي تقديم شده به ايشان از طرف پان ايرانيستها و استعمارگران غربي را با صافدلي تمام و جان و دل پذيرفته اند. تلختر آنكه بسياري از نخبگان ترك نيز فريفته اين توطئه ها شده اند و در راستاي سياست تجزيه ملت ترك در ايران با حرارت تمام از هويتهاي مصنوعي اي مانند "ملت آزربايجان" و "قوم قشقائي" و ... سخن ميرانند.

فعالين آزربايجاني بيخبر از آزربايجان

بسياري از گروههاي افراطي مليگراي كرد و فارس، شامل روشنفكران، سياسيون، روحانيون، دانشجويان، و مقامات دولتي محلي و استاني و كشوري در بسيجي همگاني به ادعاهاي ارضي خود بر مناطق غيركردي ترك نشين استانهاي آزربايجاني و خود استان كردستان از جمله شهرستانهاي بيجار، قروه و سنقر و حتي همدان شدت بخشيده و به سرعت در حال گسترش محدوده كردنشين و تثبيت هويت كردي و تغيير تركيب جمعيتي مناطق ترك نشين و آزربايجاني باقي مانده در استان كردستان و كرمانشاهان ميباشند. آنها در اين راستا كوشش فراواني در انكار و سرپوش گذاردن بر هويت و توده ترك در اين استان داشته، بايكوتي بسيار گسترده در باره عنصر تركي در اين استان اعمال مينمايند. در حاليكه بيش از يك سوم خاك استان كردستان را مناطق ترك نشين و آزربايجاني تشكيل ميدهند در هيچكدام از بررسيهاي زبان و فولكلور و مردم شناسي و صنايعي دستي و اقتصادي و فرهنگي و سياسي و .... كه از سوي كردان و فارسان منتشر مي شود، به مسائل و خواستهاي توده ترك ساكن در استان كردستان، حتي وجود تركان و اراضي آزربايجاني در اين استان اشاره اي نميشود. همچنين در همه نشريات و انتشارات و رسانه هاي دولتي فارسي و كردي، از اين استان يكصدا به عنوان استان همگون كرد ياد ميشود.

در بوجود آمدن وضعيت موجود، نهادينه شدن رفتار ناديده گرفتن و انكار حقوق خلق ترك و بخشهاي آزربايجاني استان كردستان و تلاش براي كردي و كردستاني نشان دادن خلق ترك ساكن در اين استان و سرزمينهاي تركي و آزربايجاني واقع در آن؛ ناآگاهي فعالين ترك و آزربايجاني نيز نقش عمده اي داشته است. به عنوان نمونه يكي از فعالين آزربايجاني (آل بايراق) در مقاله خود به نام "استقلال آزربايجان: پايان غارت ثروتها"، بخشهاي آزربايجاني و ترك نشين استان كردستان را مناطق كردنشين و كردستاني تصور نموده و پس از اشاره به اقتصاد آزربايجان، به غارت منابع ديگر ملل ايران پرداخته و در اين ميان از معادن داش كسه¬ن بهارلوي قروه (ساري گونئي)، اين سرزمين ترك و پاره خاك آزربايجاني به عنوان "غارت ثروت كردستان"ياد كرده و مي گويد: "سياست غارت و چپاول نه تنها در آذربايجان بلکه در ال-احواز، کردستان، بلوچستان و ترکمنستان هم تعقيب ميشود، ..... . در اين جا اشاره به غارت طلاي کردستان (داش كسه¬ن بهارلوي قروه) هم بي مورد نيست".

گرچه¬يه هو!!!

١-بايجار (بيجار، بيجر): كلمه اي تركي برگرفته از نام يكي از فرماندهان دوره امپراتوري تركي سلجوقي در اين منطقه از آزربايجان و به معني شخص قدرتمند و ثروتمند.

٢-قوروا (قروه، قروا، قوربا): كلمه اي تركي به معني نهال نو، برگ تازه جوانه زده، همريشه با كلمه كؤرپه معاصر؛ نيز ظرفي چرمي براي حمل آب. قوروا به زبان مغولي به معني عدد سه است.

٣-ساققيز (سقز، ساغيز): كلمه اي تركي به معني صمغ به مناسبت وجود درختان ون (حبه الخضر) در اطراف اين شهر.

٤-سونقور (سنقر، سونقار، ....): كلمه اي تركي برگرفته از نام يكي از فرماندهان دوره امپراتوري تركي سلجوقي در منطقه و به معني نوعي باز و عقاب درشت و نيرومند.

۱۳۹۰ اسفند ۲۵, پنجشنبه

بيز و كورد حره‌كه‌تينده اوچ سورون- مئهران باهارلي

ساوالان پورت :

كورد خالقي توركييه و بؤلگه‌ده اؤز ميللي حاقلاري اوغروندا اوزون و چتين و عئيني آندا حاقلي بير ساواشيم وئرمه‌كده‌دير. توركييه جومهورييه‌تينين ده گئچميشده كورد كيملييينه قارشي تاخينديغي توتوم، سون كرته (دره‌جه) يانليش ايدي. بو توتوم ايندي اولوملو يؤنده ده‌ييشمه‌كده‌دير. بو باغلامدا بؤلگه اؤلكه‌له‌رينده كورد كيملييينين توغرالي (رسمي) اولاراق قبول ائديلمه‌سي، كوردجه‌نين كوردله‌رين ياشاديقلاري بؤلگه‌له‌رده توغرالي و ائييتيم ديلي ائعلان ائديلمه‌سي و بو بؤلگه‌له‌رده كوردله‌رين اؤزله‌ريني يؤنه‌تمه‌سي كيمي حاقلار، اينسان حاقلاري قيسقيسيندادير (چئرچيوه‌سينده‌دير).

آنجاق بو گرچه‌كله‌ر، كورد ترپه‌نيمينده (حره‌كه‌تينده) كؤك سالميش اوچ آشيريليغي يعني كورد تئروريسمي، كورد ياييلماچيليغي و كورد شووئنيزميني حاقلي قيلماز.

آ-كورد تئروريزمي: كورد تئروريزمي آيريجا اله آلينماسي گرهكهن قارماشيق بير سوروندور. اؤزه‌تله:

١-گونئي آزه‌ربايجاندا تورك خالقي صفه‌ويله‌ر دؤنه مينده‌ن باشلاياراق سوره‌كلي كورد طايفا و چئته‌له‌ري طره‌فينده‌ن توپلو قيييم و قيرقينلارا اوغراميشدير. شئيخ عوبئيدوللاه`ين اورتايا چيخماسينا ده‌ك بو قييملار، بير سيرا باشي پوزوق ايلكه‌ل و آجيماسيز كورد طايفا-چئته‌له‌رينين تورك شهه‌ر و كندله‌ريني تالان و چاپاوول ائتمه و بورالاردا ياشايان توركله‌ري توپلوجا اؤلدورمه و قيرما بيچيمينده ايدي. شئيخ عوبئيدوللاه`ين اورتايا چيخيشي ايله بو باشي پوزوق كورد چئته و طايفالارينين تورك خالقينا سيلاحلي سالديرما و تورك خالقيني قيرمالاري كورد ميلله‌تچيليك بويوتونو دا قازانميش اولدو. مودئرن كوردوستان دئموكرات پارتيسي، كومئلئه و اؤزه‌لليكه پ.ك.ك و پئژاك`ين اورتايا چيخيشيندان سونرا ايسه بو سيلاحلي ائيله‌م و سالديري-آخينلار، ياواش ياواش و آرتان بير بيچيمده اؤزونه تئرور رنگي و اؤزه‌لليييني ده آلدي.

٢-كورد سيلاحلي قوروپلارينين اؤز ائيله‌مله‌ريني كوردوستاندا دئييل ده، گونئي آزه‌ربايجاندا و يا تورك-كورد خالقلارينين ياناشي و بيرگه ياشاديقلاري تورپاقلاردا ياپماسي، بيلينجلي بير سئچيمدير. كورد قوروپلارينين بو سئچيمي ياپماقدان نئچه آماجي واردير:

٣-كوردله‌رين آزه‌ربايجاندا ياپديقلاري سيلاحلي و تئرور ائيله‌مله‌ري، و اورادا قوردوقلاري گئنيش قاچاقچيليق شبه‌كه‌سي (اينسان، سيلاح، ناركوتيك مادده‌له‌ر) تورك و آزه‌ربايجان بؤلگه‌سينين ميليتاريزه ائديلمه‌سينه و بورالاردا سوره‌كلي ساواش دورومو ايله ييخيم-اؤلوم هاواسي يارانماسينا؛ ايقتيصادي، كولتوره‌ل و سيياسي گليشمه‌نين دورماسينا؛ اينسان حاقلارينين ايران دئوله‌تي طره‌فينده‌ن داها دا آغير بيچێمده و گوبودجا پوزولماسينا و تك كلمه‌ده آزه‌ربايجان`ين هر آچيدان گئريله‌مه‌سينه نده‌ن اولموش و اولماقدادير. بونون سونوجو ايسه سون يوز ايلده گؤروندويو كيمي، توركله‌رين سوره‌كلي اولاراق بؤلگه‌ده‌ن كؤچ و قاچيشي، او بير طره‌فده‌ن كوردله‌رين بؤلگه‌يه دورماق بيلمه‌يه‌ن كؤچ و گيريشيدير. باشقا بير دئييشله كورد سيلاحلي و تئروريست قوروپلاري آزه‌ربايجاندا ياپديقلاري ائيله‌مله‌رده‌ن بؤلگه‌نين ائتنيك دئموقرافيسيني اؤز خئييرله‌رينه ده‌ييشديرمه‌ك اوچون يارارلانيرلار.

٤-بو بؤلگه‌له‌رده ياشايان و هئچ بير شكيلده سيلاحلي اولمايان سيرادان و ساوونماسيز تورك كوتله‌سي، كورد سيلاحلي سالديري و قيرقين تهديدله‌ري قارشيسيندا اؤزونو قوروماق اوچون، ايسته‌ر ايسته‌مه‌ز ايران دئوله‌تينه سيغينير و اونونلا اؤزده‌شله‌شير. بو دا بير ياندان دينچي-شيعي فاناتيزمينين تورك خالقيندا بليرگينله‌شيپ درينله‌شمه‌سينه، دولاييسييلا تورك خالقينين داها دا گئريله‌مه‌سينه‌ نده‌ن اولور، بير ياندان دا تورك ميللي بيلينجينين اورتايا چيخماسيني انگه‌ل.له‌يير. بو دوروم، ايران دئوله‌تينه ياراديغي كيمي، كورد ميلله‌تچيله‌رينين ده ايسته‌ديكله‌ري بير دورومدور. چونكو كولتوره‌ل اولاراق گئري قالميش، ميللي بيلينجده‌ن يوخسون، ديني فاناتيزمه جوموپ باتميش، ايرانليلاشان، اؤز ميللي حاقلاريني آنلامايان و قوروماقدان عاجيز اولان قونشو بير تورك كيتله‌سينين الينده‌ن هر شئيي، ان باشدا توپراق و وطه‌ني قولايجا آلينابيله‌ر.

٥-تورك ساوونماسيز كيتله‌له‌رينين كورد سيلاحلي موجاديله‌سي-تئرورو- تالان و قريقينلاري ايله كورد قاچاق شبه‌كه‌له‌ري قورخوسوندان ايران دئوله‌تينه ياناشماسي، كورد قوروپلاري طره‌فينده‌ن تورك خالقينا قارشي قارالاما و پيسيكولوژيك ساواش آراجي اولاراق قوللانيلير. بو دوغرولتودا كورد قوروپلار اؤز پيروپاقاندالاريندا تورك خالقيني ايران دئوله‌تي ايله كوردله‌ري ازمه‌كده ايش بيرلييي ائده‌ن طره‌ف اولاراق گؤسته‌رير. بو دا دونيا قامو اويو اؤنونده مظلوم كوردله‌رين ظاليم توركله‌رده‌ن توپراق ايسته‌مه‌سينين داها حاقلي گؤرونمه‌سينه نده‌ن اولور.

ب-كورد ياييلماچيليغي: تورك خالقي و تورك توپراقلاري، كورد ياييلماجيليغي ايله ده تهديد ائديلير:

١-بير چوخ كورد قوروپو كورد نوفوسونون آرتماسي ايله كوردوستان سينيرلاري گنيشله‌مه‌سينين عئيني آنلاما گلديييني دوشونور و يا بئله دوشونمه‌ك ايسته‌يير. داها دوغروسو، آرتان كورد نوفوسونون ياشاديغي بؤلگه‌له‌رين گنيشله‌مه‌ سوره‌جينده‌ن يارارلاناراق، سوره‌كلي اولاراق كوردوستان سينيرلاريني گنيشله‌تمه‌ني آماجلايير. باشقا بير دئييشله بو كيمي كورد قوروپلارين كوردوستاني، سينيرلاري بللي اولمايان، زامانلا گئنيشله‌يه‌ن، سه‌ييال و سه‌ييار بير اؤلكه‌دير. بو سيياسه‌ت ايسراييلˊين يهودي يئرله‌شيمله‌ريني گنيشله‌تمه سيياسه‌تينه بنزه‌يير.

٢-بير سيرا كورد قوروپلارين ياييلماجي آنلايش و اويقولاماسي، تكجه گونئي آزه‌ربايجانين باتي بؤلگه‌له‌ريني تهديد ائتمير. بو ياييلماجيليق سيياسه‌تي توركييهˊده (اييدير، قارس، آرداهان، ....) اولدوغو كيمي؛ عيراق (كركوك و چئوره‌سي)، آزه‌ربايجان جومهورييه‌تي (لاچين، ناخجيوان و چئوره‌سي)، سورييه (قاميشلي، باييربوجاق و چئوره‌سي)، خوراسان (بوجنورد، قوچان، .....) و اؤزه‌لليكله گونئي آزه‌ربايجانˊدا ماكيˊدان خوي، سالماس، اورمو، سولدوز، سايين قالا، تيكان تپه و اورادان اسه‌دآباد، قوروا، بيجار، ياسوكن، سونقور`ا ده‌ك ياشايان توركله‌رين اؤزله‌ري و ياشاديقلاري تورك تورپاقلاريني جيددي بيچيمده تهديد ائتمه‌كده‌دير.

٣-بير سيرا ايرانلي و يا ايرانلي اولمايان ياييلماجي كورد قوروپلاري، اوزون بير سوره‌دير كي ايران، بؤلگه و دونيادا يايديقلاري خريطه‌له‌رده، غربي آزه‌ربايجان، كوردوستان و كيرمانشاه اوستانلارينين كورد بؤلگه‌له‌رينه اك اولاراق؛ غربي آزه‌ربايجانين تورك بؤلگه‌له‌ري ايله شرقي آزه‌ربايجان، زنگان، همه‌دان و سون دؤنه‌مله رده پهله‌وي و ايسلامي جومهورييه‌تي ايلله‌رينده قونشو اوستانلاردان قوپارديلاراق يئنيجه اولوشدورولان كوردوستان و كيرمانشاه اوستانلارينا ايلحاق ائديله‌ن تورك و آزه‌ربايجان توپراقلاريني دا داخيل ائديرله‌ر و بوتون بو تورك آزه‌ربايجان توپراقلاريني يالاندان كوردوستان آدلانديريلار. بو بؤلگه توركله‌رينين ساييسيز ائعتيراضلارينا قارشين، ايندييه دك تك بير كورد قوروپ بيله، بو اويدورما، تهديد ائديجي و ساواش قيشقيرتان خريطه‌له‌رين حاضيرلانيپ يايينلاماسي اوچون راحاتسيز و يا اوزگون اولدوغونو بيلديرمه‌ميشدير.

٤-كورد قوروپلاري اؤز سيلاحلي و تئروريست ائيله‌مله‌ريني گنه‌لده آزه‌ربايجان توپراقلاريندا ياپير و ايران دئوله‌تي طره‌فينده‌ن ياخالانانلار دا گنه‌لده بو بؤلگه‌له‌رين محكمه‌له‌رينده يارقيلانيپ جزالانديريلير. بو اولايلارين خبه‌ري ايسه اؤزه‌لليكله ديش مئدييادا يايينلاناندا، آزه‌ربايجانين بو بؤلگه‌له‌رينين اصلينده كوردوستان توپراقلاري اولدوغو هاواسيني يارادير. نه ده اولسا كورد قوروپلارينين ائيله‌مله‌ري بورادا ياپيلير، محكه‌مه‌له‌ر بورادا قورولور و جزالار دا بورادا وئريلير. دولاييسي ايله هر شئي بورالارين كوردوستان اولدوغونو گؤسته‌رير. كورد قوروپلاري ايران دئوله‌تي ايله ياپديقلاري سيلاحلي ساواشين آزه‌ربايجانين بو بؤلگه‌له‌رينده جره‌يان ائتمه‌سينده‌ن، بورالارين كوردوستان اولدوغو گئرچه‌ك ديشي ايماژ و فيكريني يايماق اوچون ائتگيلي بيچيمده يارارلانيرلار.

٥-شئيخ عوبئيدوللاه، ايسماعيل آقا سيميتقو و بنزه‌له‌رينين آدلاري، تورك خالقيندا قيرقين، سالديري، توپلو قيييم و قان ايله اؤلومو چاغريشديران آدلاردير. آنجاق بو آدلار كورد سيياسي اده‌بيياتيندا ميللي قهره‌مان كيمي گؤسته‌ريلير. ايندييه دك تك بير كورد قوروپ و شخصييه‌ت بو كيمي اشقييانين تورك خالقينا ياپديغي اينسانليق ديشي ظولوم و آجيماسيزليقلاريندان عؤذور ايسته‌مه‌ميشدير. بو ايسه تورك خالقيندا كورد قوروپلارا قارشي درين بير گووه‌نسيزليك حيسسينين يارانماسينا نده‌ن اولموشدور. چونكو تورك خالقينا گؤره آدي گئچه‌نله‌ري قهره‌مان گؤسته‌رمه‌كله كورد شخصييه‌ت و قوروپلارجا تورك خالقينا وئريله‌ن آچيق بير مئساژ واردير: تورك خالقي وطه‌نيني ترك ائتمه‌زسه، گينه ده و ايلك فورصه‌تده بنزه‌ر كورد قهره‌مانلاري طره‌فينده‌ن عئيني عاقيبه‌ته دوچار اولاجاقدير.

٦-دئموكرات پارتيسينين ايسلامي اينقيلابين ايلك ايلينده ياپديغي قيشقيرتمالار و تورك خالقينا قارشي گيريشدييي توپلو قيييملاردان دولايي ايندييه دك تورك خالقيندان عؤذور ايسته‌مه‌مه‌سي، ترسينه قيييم و قيريما اوغرايان تورك خالقيني بوتون دونيادا (دئموكرات پارتيسينين آزه‌ربايجانين سولدوزوندا تورك خالقينين قتل-ي عامييلا باشلاتديغي و ايران ايسلام جومهورييه‌تينين قارنا فاجيعه‌سي ايله بيتيردييي) او اجي اولايلاردان دولايي سوچلو گؤسته‌رمه‌سي ده تورك خالقينا وئريله‌ن بير گؤز داغيدير. دئموكرات پارتيسينين بو قونودا منيمسه‌دييي توتومون آنلامي بودور: او قيشقيرتما و قييينلار حاقلي ايدي و گينه ده ياپيلاجاقدير. آماج، تورك خالقيني قورخوداراق اؤز وطه‌نيني بيراخيپ قاچماغا و ايران دئوله‌تينين قوجاغينا دوشمه‌يه زورلاماقدير.

ج-كورد شووئنيسمي: كورد ميللي موجاديله‌سي يئيينليكله شووئنيسمله اؤزده‌شله‌شمه‌يه دوغرو گئدير. بونون اؤرنه‌كله‌ري چوخدور:

١-غربي آزه‌ربايجان، همه‌دان، كوردوستان و كيرمانشاه (هرده‌ن شرقي آزه‌ربايجان ايله زنگان) اوستانلاريندا يئرله‌شه‌ن توركله‌رله مسكون آزه‌ربايجان شهه‌ر، قصه‌به و كندله‌ريني- كي بونلارين بعضيسينده كوردله‌رين يوزده‌سي تك‌ رقه‌مليدير و يا اصله‌ن كورد نوفوسلاري بيله يوخدور- بؤيوك كوردوستان يئركيپله‌رينه (خريطه‌له‌رينه) داخيل ائتمه‌ك و بو گرچه‌ك ديشي يئركيپله‌ري ايصرارلا دونيادا يايماق

٢-زورلا كورد اولمايان زازا؛ و ايراندا گوران، لك، فئيلي و لور كيمي ايرانيل (ايرانيك) خالقلاري كورد گؤسته‌رمه‌ك

٣-گونئي آزه‌ربايجان`ين عله‌وي قيزيلباش توركله‌ريني، اولماديقلاري حالدا، كورد اهل-ي حاق، يارئسان اينانجيندا و سونني توركله‌ريني (كوره‌سوننوله‌ري) كورد گؤسته‌رمه‌ك

٤-توركله‌رله مسكون تورپاقلارا كورد تاريخي اويدورماق

٥-كيرمانشاه و كوردوستان اوستانلاريندا قالان تورك توپراقلارينين آزه‌ربايجانلي اولدوقلاريني، بورالارين آزه‌ربايجان اوستانلارينا ايلحاق ائديلمه‌له‌ري و يا كوردوستان-كيرمانشاهدان آيريليپ يئني بير اوستان (آزربايجان افشار-آفشار آزه‌ربايجاني) اولماسي گره‌كدييني دانماق

٦- كيرمانشاه و كوردوستان اوستانلاريندا ياشايان تورك خالقينين وارليغيني گؤرمه‌زده‌ن گلمه‌ك و بونلارين بوتون ميللي حاقلاريني دانماق

٧-تورك طايفالاريني (افشار، ...) كورد گؤسته‌رمه‌ك

٨-تورك شخصييه‌تله‌ريني (گئچميشده‌ن حسام الدين چلبي، صفي الدين اورمه‌وي،...؛ اينديكيله‌رده‌ن حاج قوربان سولئيماني، ....) كورد گؤسته‌رمه‌ك

٩-تورك تاريخي ميراثيني (قوشما چالقيسيني، بيجار خاليسيني،...) كورد كؤكه‌نلي گؤسته‌رمه‌ك

١٠-كورد سيياسي قوروپلار و شخصييه‌تله‌رينين پان ايرانيستله‌ر و ايران دئوله‌تينين تورك خالقيني دانما و يوخ ائتمه‌يه يؤنه‌ليك عيرقچي و سؤمورگه‌چي سيياسه‌تله‌ري دوغرولتوسوندا تورك خالقيني آذري آدلانديرماسي

١١-گونوموزده كوردله‌رله مسكون اولان آنجاق اسكيده‌ن توركله‌رين ياشاديغي يئرله‌رين تاريخه‌ن توركجه اولان جوغرافي آدلاريني كوردجه آدلارلا ده‌ييشديرمه‌ك (خانا-پيرانشهر، ساووجبولاق-مهاباد،....)، تورك جوغرافي آدلارا كؤردجه كؤكه‌ن اويدورماق

١٢-بؤلگه سيياسه‌تله‌رينده (خزه‌ر دنيزي، قاراباغ سورونو، ....) فارس و ائرمه‌ني ياييلماجيليق و شووئنيسمي ايله بيرليكده حره‌كه‌ت ائتمه‌ك، اؤرنه‌يين قاراباغ ساواشلاريندا كورد قوروپلاري ايشغالچي ائرمه‌ني گوجله‌ري سيرالاريندا تورك خالقينا قارشي سيلاحلي موجاديله‌يه قاتيلميشلاردير.

١٣-اولوسلارآراسي توپلانتي و تماسلاردا، آچيقجا و يا گيزلي، آنجاق سوره‌كلي اولاراق گونئي آزه‌ربايجاندا ياشايان تورك خالقينا قارشي منفي تبليغات آپارماق؛ تورك ميللي دئموكراتيك حره‌كه‌تيني عيرقچي، تورك خالقيني ايسه ايران دئوله‌تي ايله بيرليكده حره‌كه‌ت ائده‌ن خالق كيمي گؤسته‌رمه‌يه چاليشماق

١٤-توركييه دئوله‌تينين كوردله‌ره قارشي ياپديقلاريندان، ايران و گونئي آزه‌ربايجاندا ياشايان توركله‌ري سوروملو توتماق. ايراندا ياشايان تورك خالقي ايله توركييه دئوله‌تي آراسيندا كورد قوروپلاري طره‌فينده‌ن‌عينييليك ياراديلماسيندان آماج، دونيا قامو اويونون مظلوم كوردله‌رين ظاليم توركله‌رده‌ن توپراق ايسته‌مه‌سينه دسته‌ك وئرمه‌سيني ساغلاماقدير.

اؤزه‌ت و سونوج: يوخاريدا سايديغيم اوچ قونو يعني كورد تئروريسمي، ياييلماچيليغي و شووئن ميللييه‌تچيلييي، تورك خالقي و آزه‌ربايجانˊي تهديد ائتمه‌كده و بيزيم ميللي چيخارلاريميزا ترس دوشمه‌كده‌دير. كورد ميللي حره‌كه‌تي بونلارا سون وئرمه‌ديكجه، كورد-تورك و كوردوستان-آزه‌ربايجان ايليشگيسي داها دا گرگينله‌شه‌جه‌ك و بؤلگه‌نين گله‌جه‌ييني تهليكه‌لي يؤنله‌ره ساپديرابيله‌جه‌كدير. بوندان دا باشدا كورد خالقي اولماق اوزه‌ره هامي ضره‌رلي چيخاجاقدير.

دستگیری ۲۲ مظنون به جاسوسی برای سپاه پاسداران در آذربایجان

ساوالان پورت :وزارت امنیت ملی آذربایجان در بیانیه‌ای از دستگیری ۲۲ مظنون به جاسوسی برای ایران خبر داد. این افراد به همکاری با سپاه پاسداران و طرح توطئه برای حمله به سفارتخانه‌های اسرائیل و آمریکا در باکو متهم شده‌اند.

در بیانیه‌ی وزارت امنیت ملی آذربایجان که روز چهارشنبه (۱۴ مارس/ ۲۴ اسفند) منتشر شده، آمده است که افراد بازداشت‌شده "درصدد اجرای عملیات تروریستی علیه دیپلمات‌ها و سفارتخانه‌های آمریکا، اسرائیل و چند کشور دیگر " بوده‌اند. این بیانیه افزوده که مظنونان از سال ۱۹۹۹ استخدام شده و در اردوگاه‌های نظامی در ایران به آنان استفاده از سلاح‌ها و ابزار جاسوسی، با هدف جمع‌آوری اطلاعات سفارتخانه‌های خارجی، سازمان‌‌ها و شرکت‌های مستقر در باکو، آموزش داده شده است.

در این بیانیه بدون اشاره به جزئیات و زمان دستگیری این افراد از "کشف سلاح، کارتریج، تجهیزات جاسوسی و مواد منفجره" در حین بازداشت آنان خبر داده شده است.

به گزارش خبرگزاری فرانسه یکی از افسران سپاه پاسداران جمهوری اسلامی به نام "اکبر پاک‌روش" سلاح، تجهیزات مورد نیاز و پول را در اختیار مظنونان بازداشتی گذاشته است. به گفته‌ی مقامات امنیتی آذربایجان این دیدارها برای جلوگیری از برانگیختن سوءظن در "شهرهای دمشق و مسکو" صورت می‌گرفته است.

به نقل از بیانیه وزارت امنیت ملی جمهوری آذربایجان مظنونان فعالیت‌های جاسوسی خود را «در شرکت‌ها، مأموریت‌های دیپلماتیک، سازمان‌های عمومی از جمله مرکز یهودی سهنوت، یک رستوران زنجیره‌ای آمریکایی و دفتر کمپانی بریتیش پترولیوم در باکو» آغاز کرده و به جمع‌آوری اطلاعات مشغول بود‌‌ه‌اند.

درهمین حال برادر یکی از بازداشت‌شدگان به نام "نیازی کریموف" اتهامات وارده به برادر خود را رد کرده و آن‌ها را "بی‌اساس و ساختگی" خوانده است.

تنش‌های اخیر میان دو کشور
خبر دستگیری مظنونان به جاسوسی برای سپاه پاسداران در حالی منتشر شده که تنش‌ میان ایران و جمهوری آذربایجان در ماه‌های اخیر شدت یافته است. تلویزیون آذربایجان ماه گذشته از یک سلسله دستگیری افراد مظنون به اجرای عملیات تروریستی در باکو خبر داده و فعالیت‌های این افراد را مرتبط با جمهوری اسلامی اعلام کرده بود.

تهران نیز ماه گذشته آذربایجان را به همکاری با "سرویس‌های جاسوسی اسرائیل" در ترور دانشمندان هسته‌ای ایرانی متهم کرد. مقامات آذربایجان اتهامات وارده را "بی‌اساس" خوانده و آن را تکذیب کردند.

در همین حال اوایل هفته جاری محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهوری ایران در دیدار با صفر ابی‌یف، وزیر دفاع آذربایجان در تهران بر "دوستی و برادری" دو کشور تأکید کرده و اظهار داشته بود: «ما مطمئنیم که از سوی کشور برادر و همسایه‌مان آذربایجان با مشکل مواجه نخواهیم شد.»

آقای ابی‌یف نیز در این دیدار گفته بود که آذربایجان به ایران به عنوان "کشوری دوست و همسایه" می‌نگرد.
منبع : آراز نیوز 

ديل ياراسي: آلميسان، آليسان، آلاسان-مئهران باهارلي

ساوالان پورت :
آلميسان

آلماق مصده‌ري ايكينجي شخص تكيل چكيمينين آزه‌ربايجان و ايراندا ياشايان تورك خالقينين قونوشما لهجه‌له‌رينده، دؤرد فرقلي آنلام داشييان "آلميسان" بيچيمي واردير. بو دؤرد فرقلي آنلاملار بئله‌دير:

١-آلميرسين-آلميران (اينديكي زامان-مضارع اخباري، اولومسوز)، ٢-آلميرسان (اينديكي زامانين شرطي، اولومسوز)، ٣-آلميشسين (اؤيره‌نيله‌ن گئچميش زامان- ماضي نقلي)، ٤-آلميشسان (اؤيره‌نيله‌ن گئچميش زامانين شرطي)

"آلميسان" بيچيمينين توركييه اؤلچون ديلينده دؤرد آيري قارشيليق و آنلامي واردير:

١-آلمييورسون (نمي گيري)، ٢-آلمييورسان (اگر نمي گيري)، ٣-آلميشسين (گرفته اي)، ٤-آلميشسان (اگر گرفته اي)

"آلميسان" كلمه‌سي سورو تونلاماسي ايله سؤيله‌نيرسه ("آلميسان؟")، يوخاريداكي دؤرد آنلاما اك اولاراق، سورو كيپلي يئني دؤرد آنلام داها اورتايا چيخار:

٥-آلميرسين؟، ٦-آلميرسان؟، ٧-آلميشسين؟ ٨-آلميشسان؟

آلميسان" بيچيمينين توركييه اؤلچون ديلينده دؤرد قارشيليغي واردير:

١-آلمييورسون مو؟ (نمي گيري؟)، ٢-آلمييورسان مي؟ (اگر نمي گيري؟)، ٣-آلميشسين مي؟ (گرفته اي؟)، ٤-آلميشسان مي؟ (اگر گرفته اي؟)

اؤلچون ديلده ده دوروم بوندان اييي دئييلدير. آلميسان`نين آزه‌ربايجان اؤلچون ديلينده ايسه ايكي قارشيليغي واردير:

١-آلميرسان (اينديكي زامان و اينديكي زامانين شرطي آنلاملاريندا. نمي گيري، اگر نمي گيري)، ٢-آليبسان (ايبلي گئچيميش و ايبلي گئچميشين شرطي آنلاملاريندا، گرفته اي و اگر گرفته اي)

بير كلمه ايله سككيز فرقلي آنلامي آماجلاماق و آنلاتماق، سؤزون گرچه‌ك آنلامدا ديلين يوخسوللاشماسي، توركجه‌نين يوخ ائديلمه‌سي و قيييما اوغراتيلماسيدير. بو اؤرنه‌ك تك باشينا، ديليميزين بيزده نه آجيناجاقلي دورومدا اولدوغو قانيتلاماغا يئته‌ر ده، آرتار.

بو دورومون دوزه‌لتيلمه‌سي اوچون "آلميسان" و "آلميسان؟" كيمي پوزوق بيچيمله‌رين يئرينه آشاغيدا گؤسته‌ريله‌ن دؤرده‌ر آيري بيچيمين ايشله‌ديلمه‌سي گره‌كير:


آلاسان و آليسان

بنزه‌ر سورونلو دوروم، "آلاسان" و "آليسان" كيمي قونوشما بيچيمله‌رينده ده واردير. بونلار دا يانليش و توركجه‌ني پوزان بيچيمله‌ردير. "آليسان"، هم اينديكي زامان و هم اينديكي زامان شرط كيپي آنلاميندا، "آلاسان" دا هم گئنيش زامان و هم گئنيش زامان شرط كيپي آنلاميندادير.

بو دورومو دوزه‌لتمه‌ك اوچون، اؤلچون ديلده "آليسان" يئرينه "آليران"-"آليرسين" (اينديكي زامان) ايله "آليرسان" (اينديكي زامانين شرطي)؛ "آلاسان" يئرينه ده "آلاران"-"آلارسين" (گئنيش زامان) ايله "آلارسان" (گئنيش زامانين شرطي) ايشله‌تمه‌ك گره‌كير: 


شماره سوم نشریه سوسما منتشر شد‎

ساوالان پورت : در آستانه سال جدید و همزمان با چهارشنبه آخر سال سومین شماره نشریه سوسما منتشر شد. آنطور که در شماره قبلی نیز باستحضار خوانندگان گرامی رسانده بودیم مطالب این شماره بیشتر حول محور "اوغوز بایرامی و اونون دبلری"میباشد.
این شماره در مقایسه با دو شماره قبلی با تیراژ بیشتری چاپ و در اختیار ملت شریف آزربایجان قرار گرفته است، همچنین جهت اثر دهی بهتر سعی شده از تعداد صفحات رنگی بیشتری استفاده شود.

فایل پی دی اف این شماره نیز تا یکی دو روز دیگر، از همین سایت قابل دانلود خواهد بود

برای ارتباط با نشریه سوسما میتوانید از آدرس susmaaaa@gmail.com استفاده نمایید
منبع : آراز نیوز

اعلان جنگ به خلق تؤرک / راه اندازی کانال تلویزیونی با نام اورمیه توسط اکراد در لندن

ساوالان پورت : بر اساس گزارشها گروههای تروریست و نژادپرست کرد منطقه اقدام به راه اندازی کانال تلویزیونی با نام اورمیه به مرکزیت لندن کرده اند.

این نوع رفتارهای به شدت احمقانه، نژادپرستانه نتیجه ای جز جنگ های ائتنیکی برای مردم منطقه نخواهد داشت و ائتنیک کرد منطقه نتایج این ابلهیت و عقب ماندگی گروههای به ظاهر سیاسی ولی در باطن تروریستی کرد را خواهد چشید.

این کار گروههای سیاسی کرد اعلان جنگ به خلق تؤرک می باشد و بدون کوچکترین شبه ای این گروههای سیاسی نادان کرد دشمن ملی خلق تؤرک می باشند.
اومید اورمولو

مراسم و آئينهاي التقاطي چهارشنبه سوري، نوروز، هفت سين، سيزده بدر و يلدا ــ مئهران باهارلي

ساوالان پورت :

آئينهايي كه در اين نوشته به طور خلاصه بررسي و تقديم شده اند همه التقاطي اند و در ظهور و تطور آنها فرهنگها و تمدنها و گروههاي ملي و ائتنيكي متعدد منطقه از عيلامي-ايلامي و بين النهري و سومري و فنيقي و مصر باستان و مديترانه اي و خاورميانه اي و آسياي ميانه اي و قفقازي و ... منسوب به گروهاي زباني مختلف زاگروكاسپين و سامي و توركي و ايرانيك و اروپائي و ... با اعتقادات و باورها و اديان و مذاهب گوناگون بدرجات مختلف نقش داشته و سهيم بوده اند. انكار اين واقعيت و انتساب اين آئينهاي آميزه گرايانه و فراملي منحصرا به زرتشتيان و پارسيها و ايرانيك زبانها و به ويژه به ملت ايران و آريائيها و منحصر و مترادف نمودن آنها با هويت ايراني- هويت ملي-ائتنيك و نژادي كه هرگز وجود خارجي نداشته و ندارند- يعني كاري كه دولت ايران و پان ايرانيستها و قوميتگرايان افراطي فارس انجام مي دهند، رفتاري به غايت سخيف و ناشايست و فوق العاده بدوي است. تو گوئي اين هويت ايراني و نژاد آريائي خيالي، تافته اي جدا بافته از كل بشريت است، در حاليكه هر شكل و تجلي ميراث فرهنگي و تاريخي نوع بشر از آن متاثر شده است، خود اين هويت ايراني و آريائي موهوم از هيچ فرهنگ و تمدني متاثر نگرديده است. اين همه پارسي-زرتشتي-آريائي انگاري مَرَضي؛ يك سونگري، انكار واقعيتها و دروغپردازي و جعل تاريخ است؛ رفتاري شونيستي و نژادپرستانه-استعمارگرايانه و زياده خواهي است؛ ايجاد كدورت و تحريك دشمنيها بين ملل و فرهنگها و تمدنهاي منطقه است؛ ..... اين آئينهاي التقاطي ميراث معنوي بسياري از ملل، تمدنها، فرهنگها و اديان و مذاهب منطقه اند و اين مقاله نيز در صدد آن نيست كه اثبات كند كدام يك از اينها سهم كمتر و كدام يك سهم بيشتري در پيدايش و تكامل آنها داشته اند. بويژه اين مقاله منكر سهم هويت ملي ايراني در تشكل آئينهاي مذكور نمي باشد. چيزي كه اصلا وجود خارجي ندارد چگونه مي تواند در پيدايش امري سهيم باشد؟

چهارشنبه سوري- اودگون سورو

آخرين چهارشنبه و يا سه شنبه شب قبل از ٢١ مارس- يئلين آي. منشاء آئين چهارشنبه سوري در اساس مربوط به قيام اعراب شيعي و مختار بن ابي عبيد ثقفي در خونخواهي امام حسين در عراق ميباشد كه توسط مهاجرين عرب شيعه به خراسان منتقل شده است. هاشم رضي، محيط طباطبايي محقق مردم شناسي و تاريخ ريشه چهارشنبه سوري را در اين رخداد مي بينند. بر افروختن آتشها در اين روز براي جشن گرفتن پيروزي مختار بن ابي عبيد ثقفي بر قاتل امام حسين و هم‌دستان وي در كوفه به سال ٦٨٥ ميلادي و انتخاب روز چهارشنبه به سبب نحس شمرده شدن اين روز در باورهاي خرافي عرب بوده است. باورهاي مردمي در خراسان در باره منشاء اين آئين و مراسم نيز مويد اين واقعيت است. برخي مردم بر اين باورند كه ابومسلم خيزش خود را در خراسان با دادن دستور روشن كردن آتش بر بام خانه‌هاي پيروانش آغاز كرد. اعراب شب چهارشنبه پايان سال را با "سور" (جشن) به شادماني پرداخته و بدين گونه مي كوشيده اند تا نحسي چنين شبي را بر كنار كنند. جاحظ در كتاب خود با نام المحاسن و الاضداد به نحوست و نامبارکي چهارشنبه نزد اعراب اشاره كرده است (به نقل از نور علم، شماره ٨).

از سوي ديگر، در ميان موسويان-يهوديان نيز نوعي مراسم پريدن از روي آتش و طلبيدن قدرت و قوت وجود داشته و دارد كه در روز اول عيد پوريم (١٤ و ١٥ مارس) انجام مي گيرد. شباهت بين مراسم مذكور موسوي-يهودي با مراسم پريدن از روي آتش در روز چهارشنبه سوري و همچنين طلبيدن سلامتي و صحت به هنگام پريدن از روي آتش، نيز همزماني تقريبي اين دو مراسم باعث شده است عده اي منشائي موسوي-يهودي براي چهارشنبه سوري و مراسم از روي آتش پريدن در اين روز قائل شوند.

برخي از عناصر اين مراسم التقاطي نيز مانند كلمه تركي "سور" در اسم آن، نحو تركي تركيب "چهارشنبه سورو"، فراهم آوردن "آجيل" و مراسم "قاشق زني" متاثر از فرهنگ توركي است. علاوه بر "آجيل" و "قاشق" كه خود كلماتي تركي اند، كلمه "سور" نيز كلمه اي تركي-مغولي به معني سرور و شادماني و جشن و ضيافت و ميهماني است. كلمه سور تركي در نام چهارشنبه سوري ربطي به صفت "سوريك" در زبان پهلوي به معني منسوب به سرخ و يا "سرخ" فارسي و "سور" كردي ندارد. كلمه تركي "سور" با كلمات سويورقا-سيورغ (شادماني)، سويورگه (ضيافت، جشن)، سورچو (مهماندار، در دوره دولتهاي تركي قاراقويونلو و آغ قويونلو) و شايد سويورقال-سيورغال، سيورغتمش-سويورقاتميش و سورسات-سويورسات همريشه مي باشد. ريشه شناسي كلمه سور تركي با كلمات "سوورماق-ساوورماق" به معني افشاندن و دفع كردن (چرشنبه سوري؛ ق. آيقين، نشريه اولوس، شماره ١٣، ١٩٩٧، كلن، آلمان) و "سو" به معني آب كه در برخي از نوشتجات تركي در اينترنت مطرح شده اند، نادرست و غيرعلمي است). كلمه سور تركي در تركيبات فارسي زير نيز حضور دارد: سورچراني، سور دادن، ختنه سوران و .... . در گذشته در قلمرو توركي به اشعاري كه در مراسم جشن عروسي و در مدح عروس و داماد خوانده مي شد "سورنامه" و يا "سوريه" گفته مي شد كه از همين ريشه است. تركيب "چهارشنبه سوري" به لحاظ نحوي نيز تركي است. حرف "ي" تركي در آخر تركيب "چهارشنبه سوري" معادل كسره مضاف مضاف اليه در زبان فارسي است و تركيب حاصل "چهارشنبه سوري" به معني سور چهارشنبه است. هرگاه سور در اين تركيب كلمه اي فارسي مي بود اين تركيب مي بايست شكل فارسي "چهارشنبه ي سور" را به خود مي گرفت و نه قالب تركي "چهارشنبه سوري". نكته ديگر آن كه فلسفه مراسم چهارشنبه سوري در ميان دو ملت ترك و فارس نيز از اساس متفاوت است. در فرهنگ تركي و آزربايجان، چهارشنبه سوري تنها يكي از روزهاي سيستم مفصل چهارشنبه ها (سو، اود، يئل، توپراق) مي باشد. مراسم و سيستم چهارشنبه ها مختص آزربايجان است. بسياري از فرعیات و شاخ و برگ‌های فراوان مراسم چهارشنبه سوري آنچنانكه امروز در جامعه فارس اجرا مي شود، برگرفته از سيستم چهارشنبه ها در آزربايجان و فرم تركي مراسم چهارشنبه سوري است.

ابراهيم پورداود، محقق پان ايرانيست ايراني سعي نموده است چهارشنبه سوري را به عنوان مراسمي برگرفته از جشني كه ادعا مي كند زرتشتيان داشته اند و گويا نامش "همسپاثمه‌ائده‌يه" بوده است بنماياند. برخي ديگر از ناسيوناليستهاي افراطي فارس، تركيب تركي سوري را ريشه گرفته از صفت سوريك در زبان پهلوي گويا همريشه با سور كردي و يا واژه سوئيريه در زبان اوستائي كه گويا به معني چاشت بوده دانسته اند. اما واقعيت آن است كه مراسم چهارشنبه سوري آنگونه كه امروز در ميان فارسان رايج است، قطعيا ربطي به زرتشتيگري، فارسيان، ايرانيت و آريائي گري نداشته و داراي منشاء عربي-سامي و حتي عبري-موسوي-يهودي است و همچنين نام آن رابطه اي با رنگ و خوراك ندارد. اصطلاح چهارشنبه سوري مربوط به قرون معاصر است و به هيچ وجه در متون قديمي و كهن فارسي بدان برخورد نمي شود. واژه سور و تركيب سوري نيز همانگونه كه نشان داده شد و بي هيچ شكي، تركي است. در كوه هاي هندوكش يعني جايي كه به اصطلاح پان ايرانيستي "آريائيان اصيل" (در معني زبانشناسانه يعني گروههاي متكلم به يكي از زبانها و لهجه هاي هند و ايرانيك) زندگي مي كنند، كسي چهارشنبه سوري را نمي شناسد. بر عكس، همه اين گروهها آنرا مراسم و آئيني كاملا بيگانه تلقي مي كنند. اين سنت در ميان ملت تاجيك كه داراي زباني نزديك به زبان فارسي است، همچنين ديگر ملل و اقوام ايرانيك زبان مانند بلوچها و پشتونها نيز ناشناخته است. اين واقعيت به اين معناست كه اين آيين، هند و ايرانيك نيست. علاوه بر آن، اصطلاح چهارشنبه‏ سوري نمي‏توانسته پيش از اسلام وجود داشته باشد، زيرا واژه "شنبه" ريشه‏اي سامي دارد. در ميان ايرانيكها، چهارشنبه اي نبود كه براي آن سور و جشني گرفته شود و يا به صفت سوريك متصف گردد. در زبان و فرهنگ گاهشماري اقوام ايرانيك قديم از روزهاي هفته خبري نبود و روزشماري آنها به جاي شمردن نام‏هاي هفته، با شمارش نام‏هاي سي‏روز ماه انجام مي‏گرفت. روزشماري كنوني فارسي و تقسيم‌ ماه ‌به‌ هفته و روزهاي هفته ‌اقتباس ‌از تقويم‌هاي ‌عربي ‌است ‌كه ‌آن‌ها نيز از تقويم عبري ‌اتخاذ كرده‌اند و پس از ورود اعراب به قلمرو ايران كنوني باب شده است. همچنين بسياري از سنن در ارتباط با آتش و فلسفه مراسم چهارشنبه سوري، صد درصد بر خلاف اصول و باورهاي دانسته زرتشتي است. در دين زردشت آتش مقدس است و از اين رو يك زردشتی هرگز به آتش دشنام نمي دهد و نمی‌گوید زردی من از تو، سرخی تو از من؛ یعنی توانایی تو از من، ناتوانی من از تو. پورداود محقق پان ايرانيست نيز رسم پريدن از روي آتش و خواندن ترانه هايي همچون سرخي تو از من ، زردي من از تو و … را از افزوده هاي پسااسلامي و بي احترامي به جايگاه ارجمند آتش در ميان زرتشتيان دانسته است. بر عكس ميتولوژي تركي، كه آتش در آن نيروئي پايان دهنده به دردها و منبعي سلامتي بخش شناخته مي شود.

نوروز- ارگه‌نه قون

٢١ يئلين-مارس (اول فروردين). نوروز به لحاظ نجومي آغاز فصل بهار در نیمکره شمالی و شروع پائیز در نیمکره جنوبی است. آئينهاي نوروزي مراسمي فراملي و جهاني اند و ربطي به قوم فارس، زرتشتيگري، ايرانيت و آريائيان ندارند. همانطور كه امروز نوروز مختص ملل ايرانيك زبان نيست٬ در دوره باستان هم مختص اقوام ايرانيك زبان نبود. نوروز ميراث معنوي همه بشريت است، نه فقط ايرانيان. عيد نوروز يادگار عيد نيسسانو بين النهريني و محصول مشترك همه اقوام منطقه از ايلامي و سومري و سامي و ايرانيك و توركي و... است. "برخلاف عوام كه اين عيد را جشني با منشاء خالص ايراني مي‌دانند، خواص و دانشمندان و از آن جمله اسطوره شناس مشهور دكتر مهرداد بهار در مقاله‌ "نوروز جشني آريايي نيست" در كتاب "جستاري چند در فرهنگ ايران" به صراحت آنرا برگرفته از "جشن دوموزي سومريان" دانسته كه در سه هزار سال پيش از ميلاد در منطقه بين‌النهرين توسط سومريان بوجود آمده بود. دكتر مهرداد بهار در مدخل كتاب "تخت جمشيد" خود و هم در مصاحبه خود با مجله آدينه (شماره بهار ١٣٧٢) در اينباره چنين مي گويد: "... جشن نوروز در اصل يك جشن آريايي نبوده، بلكه نخست در بين سومريان مرسوم بوده است... اين آيين از بين النهرين به ديگر مناطق جهان و از جمله ايران رفته است". ابوالقاسم اسماعیل‌پور، در كتاب اسطوره، بیان نمادین در اينباره چنين مي گويد: "آئینهای نوروزی ما شبیه مراسم مربوطه به ایزدان بابلی – یونانی، مصری است. ... نوروز بابلیان دوازده روز طول می‌كشید". به واقع در كتاب اوستا نيز به هيچ وجه سخني از نوروز نمي رود و در ديگر متون كهن ديني و غيرديني اقوام ايرانيك زبان كوچكترين اشاره اي به عيد نوروز و آئينهاي نوروزي نشده است. از مراسم‌ نوروز در دربار شاهنشاهان‌ هخامنشي‌ و اشكانيان ‌نيز اطلاعاتي در دست نيست. در حاليكه بنا به تثبيت محمود روح الامینی "رسم نوروز، پیش از آیین زردتشت نیز در ایران برپا بوده است". اين بدان معني است كه در آن ايام زرتشتيان، در صورت اطلاع از سنت و پديده نوروز، آن را امري خارجي و نامربوط به خود مي دانسته اند. همچنين بايد ذكر كرد كه اساسا آغاز سال ايرانيك قديم، نه نوروز در اول بهار، بلكه در اول تابستان بود. ایرانیان باستان در فصل بندی سال به دو فصل تابستان هفت ماهه و زمستان پنج ماهه معتقد بودند و فصلی به نام بهار نمی‌شناختند.

عيد نوروز آنگونه كه امروز در ميان ملل ساكن در ايران و از جمله فارسها مرسوم است، ريشه در عيد نيسسانو Nissanu بين النهريني-سومري (در عراق كنوني) و سنن و گاهشماريهاي بابلي-آكادي- آسوري- ايلامي دارد. كهنترين نشانه اي كه از نوروز به جاي مانده، متعلق است به نخستين خاندان سلطنتي "اور" كه در خاورميانه باستان و عراق فعلي زندگي مي كردند. از اين رو برخي از محققين، سومريان را كاشف نوروز عد كرده اند. در اين قديمي ترين نوروز، بنا بر آييني كه ازدواج مقدس محسوب مي شد، رابطه زناشويي ميان الهه آب و خداي باروري صورت مي گرفت. در معابد شهر اور، شاه شهر نقش خداي باروري را بازي مي كرد و نقش الهه آب را كاهنه معبد شهر اور ايفاء مي نمود. سومریان از روز اول بهار (نوروز) جشن های مفصلی به مدت دوازده روز برپا و روز سیزدهم استراحت می کردند. در اين روز زن خدای سومری به نام " نانشه " که الهه ی عدالت، مهربانی و راستی بود به حساب نیک و بد مردم رسیدگی می کرد.

نوروز در ديگر فرهنگ‏هاي منطقه و از جمله در ميان فنيقيهاي حوزه درياي مديترانه، در ميان يونان باستان، در آسياي صغير، مصر باستان و آسياي ميانه گرامي نيز داشته مي شد. مراسم جشن نوروز در كتاب مشهور "سينوهه پزشك مخصوص فرعون" در سفر سينوهه و خدمتكار وي "كاپتا" به كشورهاي امروزي خاورميانه نيز ديده مي شود. نوروز در ميان اقوام سامي نيز از كهن‏ترين زمان‏ها شناخته شده بود. چنانچه برخی از روایتهای تاریخی آغاز نوروز را به بابلیان نسبت می‌دهند. طبق این روایتها رواج نوروز در قلمرو ایران امروزي به ۵۳۸ سال قبل از میلاد یعنی زمان حمله کورش به بابل بازمی‌گردد. در ميان بابليهاي ساكن بين النهرين جشني بوده است نظير جشن نوروز موسوم به "زاگموگ" كه در سالهاي حدود ٢٣٠ پيش از ميلاد در فصل اعتدال ربيعي، در يازده روز از اول ماه نيسان به ياد و احترام "مردوك" (بت بزرگ بابليان، خدای مسلط و قهرمان خدایان) در معبد "آزگيلا" واقع در شهر بابل برپا مي شده است. آرتورکریستن سن ایرانشناس دانمارکی نيز از جمله كساني است كه نوروز ایرانیان را در اساس جشنی بابلی مي داند: "زگموک و يا جشن آغاز سال به مدت ١٢ روز در آغاز بهار در معبد اساگیلای مردوک در شهر بابل با شکوه تمام برگزار میشد. در اين روز پادشاهان بابل در حضور مردوک و همه خدایان تحت ریاست وی، دست تندیس مردوک را در دست گرفته و با وی تجدید عهد و پیمان میکردند. به تصور آنها، خدایان در روز زگموگ (نوروز) سرنوشت مردم و جهان و زندگی شاه را برای یکسال آینده رقم میزنند. بدین مناسبت در روز اول سال آتش افروخته و شاهان بار عام با شکوهی را به بزرگان ملک خود میدادند". بسياري از جوامع عرب دوره جاهليت جزيرة العرب و مندائيان-صائبيان عراق و عربستان ايران-الاحواز نيز نوروز را جشن مي‏گرفتند. آلوسي در كتاب بلوغ‏ الارب خود، نوروز و مهرگان را دو عيد مردم مدينه پيش از ظهور اسلام معرفي مي‏كند. به واقع رايج و همگاني شدن نوروز در قلمرو غيرسامي مصادف با دوره اسلامي و حاكميت مامون خليفه امپراتوري عرب عباسي و نتيجه آن است.

در تشكل هويت عيد نوروز آنگونه كه امروز در ايران شناخته مي شود تركان و آزربايجان نيز سهم تعين كننده اي داشته اند. تثبيت تقويمي نوروز در موقعيت كنوني آن ناشي از تدابير و زيجهاي امپراطوران و شاهزادگان تورك مانند جلال الدين ملكشاه سلجوقي، هلاكو خان، غازان خان، اولوغ بيگ، ... است. (زيج ملكشاه و زيجهاي مقتبس از آن زيج هلاكوخان، زيج غازان خان، ...). در روايتهاي زرتشتي متاخر در ذكر ورود جمشيد به آزربايجان و سپس روز جلوس او بر تخت مرصع خود نيز، تشكل نوروز صراحتا با آزربايجان ارتباط داده شده است. برهان‌الدين خلف تبريزي در اين باره چنين مي گويد: "جمشيد... سير عالم مي‌کرد، چون به آزربايجان رسيد فرمود تخت مرصعي را بر جاي بلندي رو به جانب مشرق گذارند و خود تاج مرصعي بر سر نهاده بر آن تخت بنشست، همين که آفتاب طلوع کرد و پرتوش بر آن تاج و تخت افتاد، شعاعي در غايت روشني پديد آمد، مردمان از آن شادمان شدند و گفتند اين روز نو است. روايت مشابه فردوسي در اينباره چنين است: "چو خورشيد تابان ميان هوا، نشسته برو شاه فرمانروا؛ به جمشيد بر گوهر افشاندند، مر آن روز را روز نو خواندند". همانگونه كه مشاهده مي شود در اين روايات از آفتاب و خورشيد سخن مي رود. بر اين اساس عده اي اين احتمال را مطرح كرده اند كه كلمه مركب فارسي "نوروز" در اصل ترجمه اصطلاح "يئني گون" تركي به معني آفتاب و خورشيد نو است. از آنجائيكه "گون" در زبان تركي به دو معني روز و خورشيد-آفتاب مي باشد، محتملا به هنگام اخذ اين اصطلاح توركي به فارسي، "يئني گون" به جاي "خورشيد نو" به صورت "روز نو" و با حفظ نحو توركي به صورت "نو روز" ترجمه شده است (در نحو فارسي، "روز نو" گفته مي شود). علاوه بر تركيب نوروز كه بر نحو توركي است، برخي از سنن نوروز اين سنت التقاطي نيز مستقيما ايجاد شده در دربارهاي دولتهاي توركي مي باشند، مانند سنت هفت سين كه براي نخستين بار در پايتخت دولت تركي آزربايجاني قاجار ايجاد شده است. به واقع رونق نوروز به صورتي كه امروز مرسوم است و تبديل آن به جشني ملي در ايران، مديون حمايتها و تلاشهاي بي دريغ دولتهاي توركي سلجوقي، و بويژه سه دولت تركي صفوي، افشار و قاجار مي باشد.

نوروز امروزه در ميان تمام ملل تورك از مسلمان و مسيحي و موسوي و شامان و بوديست و آنيميست و تحت نامهاي گوناگون عزيز نگاه داشته مي شود. يكي از قديمي ترين نامهاي نوروز، ارگه‌نه قون است. به توركي ارگه‌نه به معني معدن، و قون به معني محل سكونت و يا كوهپايه است. در ميتولوژي تورك، ارگه‌نه قون موطن اوليه توركان جهان است و عيد نوروز روز خروج توركان از ارگه‌نه قون به راهنمائي بوزقورد و با ذوب كردن كوهي كه آنها در غاري در آن محبوس بوده اند است. معادل ارگه‌نه قون در اساطير مجاري "اؤرئك هون" به معني وطن باستاني است (برخي كلمه ارگه‌نه قون را به صورت ارگه‌ن گون و به معني روزي كه بسيار مي رسد يعني آغاز سال نو خوانده و معني كرده اند. اين ديدگاه در ميان تركي شناسان مقبوليت نيافته است. فرم ارگه‌نه از ريشه ارمه‌ك به معني رسيدن و بالغ شدنو فرم آريقينا از ريشه آري به معني خالص و صاف است).

هفت سين-هفت شين

هرچند در خاورميانه از عهد بسيار کهن عدد هفت تقديس ميشده است، اما سنت چيدن هفت سين آنچنان كه امروز در ميان قوم فارس معمول است، و يا هفت شين، رسمي كهن نيست. سياحان و مورخان سده‌ ١٩ در گزارش‌هاي عيني خود از آيين‌هاي نوروز در ايران، به ندرت از وجود چنين رسمي در ميان قوم فارس ياد كرده‌اند. اين رسم آنگونه که در ايران جا افتاده، هنوز بين ملت تاجيک كه داراي زباني نزديك به زبان فارسي است رواج ندارد و در ميان ديگر اقوام و ملل ايرانيك زبان مانند بلوچها و پشتونها نيز اصلا شناخته شده نيست. قديمي‌ترين اشاره‌ موجود به رسم چيدن هفت سين در زبان فارسي، ارجاعي غيرقابل اطمينان و منفرد بدان در يك دست ‌نوشته‌ فارسي منسوب به دوران امپراتوري تركي آزربايجاني صفوي است. هاينريش بروگش نيز، كه در ١٨٦٠ در تهران پايتخت دولت تركي آزربايجاني قاجار حاضر بوده و جشن نوروز را با برخي جزييات آن شرح داده، ادعا مي ‌كند در پايتخت اين دولت تركي و آزربايجاني مردم با كاشتن گل‌هايي با نام‌هاي آغاز شونده با حرف "س" در باغ‌هايشان به پيشواز جشن نوروز مي‌روند. در آن هنگام اكثريت مطلق جمعيت تهران پايتخت دولت تركي آزربايجاني قاجار، ترك بود و اين شهر صبغه اي كاملا ترك و آزربايجاني داشت. اشاراتي نيز وجود دارد به يك سيني پر شده با هفت نوع ميوه، اما نه به هفت سين.

اشاره هاينريش بروگش به يك سيني پرشده با هفت نوع ميوه خوردني حائز اهميت است زيرا مي تواند بر منشاء سامي-عبري-يهودي اين سنت پرتوافكني كند. زيرا يك سنت مشابه عبري-يهودي سيني اي مركب از هفت نوع خوردني بنام سيني سئدئر وجود دارد. سيني سدر (سئدئر به زبان عبري: چيدمان، نظم، آرايه) ويا كئارا سيني خاصي داراي شش خوراك سمبوليك كه بر روي سيني به طرزي خاص چيده شده اند و در عيد پساخ مصرف مي شوند است. خوراك سمبليك هفتم (Matzot) در حين خوردن در بشقاب خود در ميز سئدئر قرار داده مي شود. سئدئر آغازگر عيد پساخ در روز چهاردهم ماه نيسان در تقويم عبري است. هر كدام از هفت گونه خوراكي ويژه سنت سيني سئدئر در فرهنگ عبري-يهودي-موسوي داراي معني اي سمبليك در رابطه با داستان اسارت و بردگي و اخراج يهوديان از مصر و رمز و نشانه و بيان‏ كننده بينش‏ها و برداشت‏هاي معين اين مردم از گذشته و آينده شان است. نامهاي شش خوراك سمبليك مذكور به انگليسي عبارت اند ازMaror, Chazeret, Charoset, Karpas, Zeroa, Beitzah .

سفره هفت سین (مانند سنتهاي چهارشنبه سوري، سیزده بدر، ...) درميان طوائف ترك از جمله قشقائيان دیده نشده است. اشارات منفرد به هفت سين در منابع فارسي همه مربوط به تركان ساكن تهران و آزربايجانيان منسوب به دربار دولت تركي آزربايجاني قاجاري است. به نظر مي‌رسد كه سنت هفت سين تركي-پايتخت قاجاري در ارتباط با سنت بسيار ديرين سيني سئدئر يهودي-موسوي-عبري، احتمالا ملهم از جامعه يهودي-موسوي در تهران پايتخت دولت تركي آزربايجاني قاجار باشد كه در سده‌ي اخير و صرفا به سبب تبليغ و معرفي آن از سوي نهادهاي رسمي و رسانه ‌هاي دولتي ايران، در ميان قوم فارس مرسوم و متداول شده است. كلمه "سين" در تركيب هفت سين نيز، نه حرف اول كلمات آغاز شونده با سين، بلكه مخفف كلمه "سيني" است كه به مرور زمان و با ريشه شناسي عاميانه به نام حرف س يعني سين ربط داده شده است (در زبان فارسي، با ريشه شناسي عاميانه مشابهي، كلمه "سينچي" تركي به معني به دقت بررسي كردن، تبديل به "سين جيم" كردن شده است). احتمال ديگر آن كه كلمه "سين" و "شين" در اصطلاحات هفت سين و هفت شين، محرف كلمه فارسي "چين" است. ياد آوري مي شود كه كلمه سئدئر در نام عبري سنت سيني سئدئر نيز به معني چيدن، نظم و آرايه مي باشد. (ريشه شناسي كلمه سين بر اساس اصطلاح تركي "يئددي سين" و با كمك از پسوند مركب–سين به معني "هفت اش را" بي پايه، نادرست و غيرعلمي است. اساسا بدين سبب كه سنتي به نام يئددي سين هرگز وجود نداشته و پسوند مركب مذكور نيز –سين نبوده، -سيني -سينگي است. علاوه بر آنكه پسوند –سيني پسوندي اسم ساز نيست).

سيزده بدر، گزي گونو

دوم ماه قيرآچان- آوريل (١٣ فروردين). مراسم روز سيزده بدر و نحوست عدد سيزده و ... ارتباطي با فارسيگري و ايرانيت نداشته، منشاء بين النهريني- سامي- عبراني - بابلي (از كشور عراق فعلي) و رومي-يوناني دارد. در کتاب‌های تاريخی و ادبی گذشته فارسي از قبيل التفهيم، تاريخ بيهقی و آثار الباقيه که تمامی آيين‌های نوروزی را با جزئيات شرح داده‌اند، نشانی در مورد سيزده بدر نيست و حتا شاعران فارسيگوي آن زمان هم در اشعار خود اشاره‌ای به آن نکرده‌اند. اين سنت در ميان ملت تاجيك كه داراي زباني نزديك به فارسي است و ديگر اقوام و ملل ايرانيك زبان مانند بلوچها و پشتونها نيز كاملا ناشناخته است. از سوي ديگر حدود چهار هزار سال پيش در مصر باستان جشن تولد شمس، مصادف با شب يلدا برگزار مي‌شده است. مصريان در اين هنگام از سال به مدت دوازده روز، به نشانه دوازده ماه سال خورشيدي، به جشن و پايكوبي مي‌پرداختند و پيروزي نور بر تاريكي را گرامي مي‌داشتند. سومریان نيز در روز اول بهار (معادل نوروز) جشن های مفصلی، به مدت دوازده روز برگزار می کردند. در نجوم بين النهريني-بابلي و اساطير نجومي آنها نيز دوازده، از جمله در سال دوازده ماهه و دوره دوازده هزار ساله عمر جهان داراي معني بنيادين و اهميت ويژه اي است. بنا به تثبيت دكتر مهرداد بهار (نوروز، زمان مقدس) "جشن‌های دوازده روزه‌ آغاز سال نيز با اين سال دوازده ماهه و دوره‌ دوازده هزار ساله‌ عمر جهان مربوط است‌. دوازده روز آغاز سال نماد و مظهر همه‌ سال بود‌، انسان آنچه را در اين دوازده روز پيش می‌آمد، سرنوشت سال خود می‌انگاشت و گمان می‌کرد اگر روز‌های نوروزی به اندوه بگذرد همه‌ سال به اندوه خواهد گذشت"‌.

و اما نحوست و شوم بودن عدد سيزده در فرهنگ نمادهاي گوناگون باستاني و قديم وجود داشته است. طبق تورات، سفر خروج باب ١١ و ١٢؛ روز سيزده‌ی فروردين ويا سيزدهم سال نو مصری، روز برخورد سهمگين يك ستاره‌ دنباله‌دار با زمين و فلاكتها و خرابيها و تلفات انساني سنگين متعاقب آن است. بر اساس روايت ديگري، "هامان وزير خشايارشاه به دليل عدم اطاعت قوم يهود از وي، پادشاه را مجاب به قتل آنان مي‌كند و بر اساس قرعه روز ١٣ آدار و يا مارس را براي اين كار تعيين مي‌كند. ملكه يهودي وي استر به قوم يهود مي‌گويد كه بايد به درگاه خدا توبه و استغفار كنند و مراسم تعنيت به جاي آورند. بر اثر اجرای مراسم "تعنیت" خدا از گناهان قوم یهود مي گذرد و این بلا را از آنان دور مي سازد. سپس استر نزد پادشاه مي‌رود و او را از بي‌گناهي و مظلوميت قوم يهود مطلع مي‌كند و در نتيجه طرح هامان خنثي شده و قوم يهود نجات مي يابد. بدين مناسبت يهوديان عدد ١٣ را نحس مي‌شمارند و در روزهاي ١٤ و ١٥ آدار (مارس) عيد "پوريم" را جشن مي‌گيرند" (كلمه پوريم به عبري به معناي قرعه است). در تاريخنگاري مسيحيت، خيانت يکی از سيزده نفري كه بر سر سفره آخرين غذای حضرت عيسا و يا شام آخر بوده‌اند موجب مصلوب شدن حضرت عيسي گرديد. و در تاريخ يونان فيليپ پدر اسكندر مقدوني به سبب نگذاشتن مجمسه سيزدهم در معبدي كه داراي مجسمه دوازده خداي ديگر بود و گذاشتن مجسمه خود به جاي آن كشته شده است، ....

شب يلدا، يلدا گئجه‌سي

٢٢ آراليق-دسامبر (اول دي). شب يلدا يا شب چله درازترين شب سال، آخرين شب پاييز و نخستين شب زمستان، پايان قوس و آغاز جدي است. يلدا كلمه اي سرياني –سامي و به معني زاده شدن و تولد، ولادت و ميلاد عربي است. الف آخر كلمات در زبان سرياني مانند الف و لام عربي در ابتداي كلمات است و نقل تعريف يك كلمه را ايفا مي كند (مانند مسيحا معادل المسيح). به گفته ابوريحان بيروني به فارسي آنرا " شب‌زادان" ترجمه كرده‌اند. كلمه يلدا از نظر معني معادل با كلمه نوئل از ريشه ناتاليس رومي به معني تولد است. مراسم شب يلدا با اسامي مختلف از روزگاران كهن در ديگر مناطق جهان و بسيار پیش از ظهور عيسي مسیح نيز رايج بوده و آوازه جهانی داشته است. چنانچه حدود چهار هزار سال پيش در مصر باستان جشن تولد خورشيد، مصادف با شب يلدا برگزار مي‌شده است. مصريان در اين هنگام از سال به مدت دوازده روز، به نشانه دوازده ماه سال شمسي، به جشن و پايكوبي مي‌پرداختند و پيروزي نور بر تاريكي را گرامي مي‌داشتند.

و اما جشن شب یلدا یا چله آنگونه كه امروز در ميان فارسها و ديگر ملل ساكن در ايران مرسوم است ربطي به فارسيت و ايرانيت ندارد، بلكه داراي منشاء سامي-سرياني-آرامي (از سوريه فعلي) و سپس روم است. روميان آن را ناتاليس آنويكتوس يعني روز تولد شكست ناپذير ناميده اند. کنستانتين امپراتور روم، مشهور به پدر کليسا، در آغاز سده چهارم ميلادی به اين سبب که مسيحيان، عيسي را مظهر نور ميدانند، شب يلدا را با روز تولد حضرت مسيح در ٢٥ دسامبر برابر كرد. پس از آن کليسای روم نيز به طور رسمي بيست و پنج دسامبر را برای برگزاری جشن ميلاد مسيح پذيرفت و اين روز به نام ميلاد مسيح جشن گرفته شد. (به جز يک فرقه از مسيحيان که ششم ژانويه را به عنوان روز تولد مسيح تثبيت كرده اند). مقارن با شب يلدا، دو جشن ديگر نيز برگزار مي‌شود كه عبارتند از جشن ايلانوت از سوي موسويان-كليميان و جشن كريسمس از سوي مسيحيان. جشن ايلانوت موسويان بسيار به مراسم شب يلدا شبيه است. نام ديگر اين مراسم جشن درخت است. مسيحيان نيز همزمان با شب يلدا جشن‌هاي مربوط به كريسمس را دارند كه يك درخت كاج را تزئين مي‌كنند.

برخي از عناصر متاخر سنت التقاطي يلدا در ايران، مانند خوردن خربزه در اين شب منشاء توركي داشته از سنت توركي-چيني "هانسيخ" رايج در ميان توركان باستاني اويغور گرفته شده است. طبق منابع تاريخي اويغورها در روز دهم ماه سوم به منظور نمايش نترسي خود از سرما، داراي جشني بنام هانسيخ به معني "تفريح خوردني سرد" بودند. سنت هانسيخ معادل پاسكالياي مسيحيان و خيدير گونو`ي علويان است. در اين روز تمام آتشها به مدت يك روز خاموش و خوراكيهائي سرد تهيه شده از يك روز قبل خورده مي شوند. هندوانه اي كه از فصل تابستان نگاه داشته شده و در آزربايجان به "چيلله قارپيزي" معروف است نيز قاچ مي شود. مراسم خوردن هندوانه (و تهيه "قاووت") همچنين بخشي از سنت "خيدير سوفراسي" در ميان قزلباشان ترك است.

عيد فطر (رمضان)- اوروجلوق بايرامي: عيدي اسلامي-عربي است.
عيد قربان- آداق بايرامي:عيدي اسلامي-عربي است.
عيد خضر نبي-خيديرنبي (قوردلار) بايرامي: عيدي التقاطي، در اولين پنج شنبه (اورتاگون) بعد از ٣٠ اوجاق (٣٠ ژانويه)
عيد خضر الياس-خيديرائللئز بايرامي: عيدي التقاطي، ٦ كؤچ (٦ مه، ١٦ ارديبهشت).

برخي از كلمات مربوط به آئينها و اعياد مردمي خلق ترك و آزربايجان

آئين: تؤرهTörə
آداب: گؤره‌نه‌كGörənək
جشن: شؤله‌نŞölən ، تويToy ، دويونDüyün ، سورSür
جمعه: يئيگونYeygün
رسوم: گله‌نه‌كGələnək
شادماني: شنليكŞənlik
عيد: بايرامBayram
مراسم: تؤره‌نTörən
مهماني: قوناقليقQonaqlıq

چله: قيرخجاQırxca
چله بزرگ: بؤيوك قيرخجاBöyük Qırxca
چله كوچك: كيچيك قيرخجاKiçik Qırxca
چله كوچك (نيمه ويا ٢٠ روز اول): بالا قيرخجا Bala Qırxca
چله كوچك (نيمه و يا ٢٠ روز دوم): بوز قيرخجا Boz Qırxca

برخي از منابع

-آداب و رسوم نوروز؛ رضا شعبانی. مركز مظالعات فرهنگی بین‌المللی، انتشارات بین‌المللی الهدی، چاپ اول، تهران
-آیین مهر، هاشم رضی، انتشارات بهجت ۱۳۷۱
-آئین‌ها و جشن‌های كهن در ایران امروز (نگرش و پژوهشی مردم شناختی)؛ محمود روح‌الامینی. موسسه انتشارات آگاه، چاپ اول، تهران، ١٣٧٦
-از یلدای ایرانی تا Jul سوئدی؛ تورج پارسی
-اساس بابلی و بومی نوروز و مهرگان و سده ایرانیان؛ جواد مفرد.
-اسطوره، بیان نمادین؛ ابوالقاسم اسماعیل‌پور. انتشارات سروش، چاپ اول، ١٣٧٧، تهران
-الواح سومری؛ ساموئل كریمر. ترجمه داود رسائی، انتشارات ابن سینا با همكاری موسسه انتشارات فرانكلین، تهران، ١٣٤٠
-بايراملار بايرامي؛ عليرضا صرافي. ائل بيليمي، سايي ٣
-برهان قاطع؛ محمدحسين ابن خلف تبريزي.
-بيست ‌مقاله؛ ‌سيد حسن تقي‌زاده‌
-توركله‌رده يئني ايل- ياز بايرامي؛ حسن صفري
-جستاری چند در فرهنگ ایران؛ دكتر مهرداد بهار. انتشارات فكر روز، چاپ سوم، تهران، ١٣٧٦
-جشن شب يلدا در ايران؛ حميد سفيدگر شهانقي. دفتر پژوهش‌هاي راديو
-جشن و آداب زمستان؛ انجوی شیرازی. انتشارات امیرکبیر ۱۳۵۴
-جشن‏هاي ايراني؛ دكتر پرويز رجبي.
-ديوان لغات ‌الترک؛ محمود کاشغري
-عيد نوروز ايران يا عيد دوموز ترکان؛ دکتر حسين فيض‌الهي وحيد.
-گاه شماري و جشن‌هاي ايران باستان؛ هاشم رضي
-معمای سفره هفت سين؛ ناصر منظوری.
-نوروز بايرامي ايراندا؛ دكتر جواد هئيت. وارليق ژورنالي، سايي ٤-٩٥ ، تهران قيش ١٣٧٣
-نوروز جشن فرا ايراني؛ حسن راشدی.
-نوروز جشن نوزائی آفرينش؛ علی بلوک باشی. ١٣٨٠
-نوروز و تاریخچه آن؛ ضیاء صدرالاشرافی. هفته نامه شهروند، شماره ١٢٢١
-نوروز، زمان مقدس؛ دکتر مهرداد بهار. ماهنامه‌ چيستا، فروردين ١٣٦٢